Hiç internete erişimin sınırlı olduğu, sosyal medyaya giremediğiniz, sadece temel arama ve mesajlaşma özellikleri olan bir telefon kullanmak ister miydiniz? “Böyle bir telefon mu var?” diyor olabilirsiniz. Evet var; Koşer telefonlar. Bu telefonları, Unorthodox isimli diziyi izleyenler bilecektir.
Koşer telefonlar bazı ultra Ortodoks Yahudiler, özellikle çocuklar ve dini hassasiyet taşıyan yetişkinler tarafından oldukça sık kullanılıyor. Peki amaç ne? Amaç, dini hayatı ve aile bağlarını korumak, gereksiz dikkat dağıtıcıları engellemek. Ancak her Ortodoks Yahudisi koşer telefon kullanıyor diye bir şey söz konusu değil. Yine dini hassasiyeti olan bazı Yahudiler, normal akıllı telefon kullanıyor ancak uygulamalara filtreler ve sınırlamalar koyabiliyor. Örneğin belirli uygulamaları kullanma, internette gezinme veya sosyal medya erişiminin sınırlı olması gibi. Şimdi gelin Koşer telefon hakkında merak ettiklerinizi inceleyelim…
EDİTÖR: DEMET İLCE
Koşer Telefon Nedir?
Koşer, Yahudilikte yenilmesinde ve kullanılmasında dinen sakınca bulunmayan ürünlere deniyor, yani ‘helal ürün’ demek. Koşer telefon ise dini ve ahlaki kurallara uygun cep telefonu. Koşer burada dini kurallardan ziyade, topluluğun onayladığı, sosyal medya, internet veya uygunsuz içeriklere erişimin engellendiği telefon anlamına geliyor.
Koşer Telefonların Özellikleri Neler?
Bu telefonlar genel olarak oldukça sade özelliklere sahip. Sadece sesli arama yapılabiliyor. Kimi zaman SMS de gönderilebiliyor. Ayrıca kamera, internet, tarayıcı, sosyal medya ve video gibi akıllı telefonlarda bulunan işlevlere ise sahip değil veya bu özellikler filtrelenmiş durumda. Hatta bazı koşer telefonlar bu yüzden ‘basit cep telefonu’ kategorisinde. Bu telefonlar ise küçük ekranlı, tuşları olan ve yalnızca arama-cevaplama ve belki de SMS işlevi olan cihazlar. Bu telefonu kullananların numarası ise topluluk tarafından tanınan özel bir ‘koşer hattı’na ait olabiliyor.
Ancak tüm koşer telefonların internetsiz, sosyal medyasız vs. olduğunu söyleyemeyiz. Geleneksel bir koşer telefonda internet, sosyal medya, kamera vs. genelde tamamen devre dışı olur. Ancak bazı topluluklar veya bireyler, eğitim, iş ya da pratik yaşam gerekçesiyle daha kontrollü filtreli koşer akıllı telefonlar kullanabiliyor. Ancak koşer akıllı telefon versiyonlarında dahi internet, sosyal medya gibi devasa serbestlikler genelde bulunmuyor. Sadece sınırlı, onaylı uygulamalar ve denetimli kullanım geçerli denilebilir.
Neden Koşer Telefon Kullanılıyor?
Özellikle Haredi Yahudileri yani ultra Ortodoks Yahudiler arasında; sosyal medya, internet, akıllı telefon gibi modern teknolojinin sosyal ve dini değerleri bozabileceği düşüncesi yaygın. Bundan dolayı topluluk liderleri, üyelerin bu tarz teknolojilerden korunması için koşer telefon kullanımını teşvik ediyor. Koşer telefonların cihaz ve hat açısından denetimli olması amaçlanıyor. Yani telefonun kendisi sınırlı özellikler sunarken, hattın numarası da topluluk tarafından tanınan özel aralıkta olabiliyor. Bu şekilde topluluk dışı hatlarla temas gösteriliyor ve denetim kolaylaşıyor. Aslında koşer telefon sadece bir teknolojik tercih değil, ayrıca aidiyet, kimlik ve topluluk içi kurallara uyum aracı olma işlevi de görüyor.
Koşer Telefon Hangi Ülkelerde Satılıyor, Türkiye’de Satışı Var mı?
KosherCell, SafeTelecom ve TAK Phones gibi üretici ve dağıtıcılar koşer telefonlar satıyor. Bu telefonlar daha çok İsrail, ABD ve bazı Batı ülkelerinde yaşayan ultra Ortodoks Yahudi topluluklarına pazarlanıyor. Mesela ABD merkezli perakendeciler, telefonları uluslararası kilitsiz versiyon olarak satıyor ve dünya genelinde kullanılabileceğini iddia ediyor. Bazı modeller ise ‘global 4G/unlocked/international use’ olarak tanıtılıyor.
Koşer telefonların Türkiye’de resmi veya yaygın satışı bulunmuyor. Türkiye gibi ülkelere ithal edildiği zaman, telefonun 4G/şebeke desteği, SIM ve altyapı uyumluluğu sorunu olabiliyor. Öyle ki bazı distribütörler yalnızca İsrail/ABD şebekleriyle uyumlu cihazlar satabiliyor. Ayrıca koşer telefon, sadece tuşlu bir telefon değil. Gerçek bir koşer telefon, yazılım, donanım ve topluluk onayıyla ilişkili.
Herkes Koşer Telefon Alabilir mi, Belirli Şartları Var mı?
Koşer telefonlar herhangi birine satılabilir. Özel bir üyelik veya dini aidiyet şartı aranmıyor. Ancak bazı modeller yalnızca ABD veya İsrail şebekleriyle uyumlu. Türkiye veya başka bir ülkede kullanabilmek için uluslararası şebeke uyumlu cihaz seçmek gerekiyor. ‘Topluluk kosher’ uyumlu telefon istiyorsanız da bazı cihazlar sadece Haredi/Satmar topluluğu üyelerine satılıyor. Bu telefonların yazılım filtreleri topluluk onaylı ve özel hatlarla çalışıyor. Topluluk onayının olmadığı telefonlarda kosher deneyiminin sınırlı olduğunu ve ülke/şebeke uyumluluğunun kontrol edilmesi gerektiğini unutmayın.
Koşer Telefonun Avantajları Neler?
Tipik akıllı telefonlarda bulunan internet, sosyal medya ve gereksiz uygulamalar koşer telefonlarda olmadığından, bu telefonlar sadece arama/SMS gibi temel işlevler görüyor. Bu sade tasarım ise koşer telefonları bir eğlence veya dikkat çekici araç olmaktan çıkartıp, iletişim aracı yapıyor.
Bazı modern cihazlarda ise filtreli veya tamamen kısıtlı internet erişimi, video, sosyal medya ve eğlence uygulamaları engelleniyor. Bu da özellikle çocukların ve gençlerin zararlı içeriklerden korunmasına yardımcı oluyor. Yani bu özelliğiyle koşer telefonlar, asında bir dijital detoks işlevi görüyor denilebilir.
Kosher telefonlar mahremiyet ve güvenlik açısından da avantajlı. Bu telefonlarda sosyal medya, uygulama mağazası, tarayıcı vs. bulunmadığı için arka planda veri tabanı, uygulama izinleri, reklam servisi gibi unsurlar neredeyse yok.
Bu telefonlar oldukça basit olduğundan, donanım ve yazılım karmaşıklığını ortadan kaldırıyor. Böyleve teknik arıza, yazılım açıkları ve siber tehdit riski de azalıyor.
Kosher telefon, akıllı telefonlara göre daha az enerji tüketiyor. Diğer yandan uygulamalar, karmaşık menüler, sürekli güncelleme gibi zihni yoran yükler ortadan kalktığı için telefonla uğraşma süresi de azalıyor.
Dini boyutuna gelirsek… Özellikle ultra Ortodoks Yahudiler gibi muhafazakar topluluklarda internet, bazı ahlaki kaygılara neden olabiliyor. Kosher telefonlar ise bu kaygıları azaltıyor, topluluk içi normları korumaya yardımcı oluyor. Bu da Özellikle kimlik, aidiyet, kültürel süreklilik açısından oldukça önemli.
Hangi Topluluklar Koşer Telefon Kullanıyor?
Koşer telefon sisteminin düzenlenmesi, onayı ve kontrolü Haredi cemaatine ait. Çoğu Haredi yetişkin, koşer telefonları sadece arama amaçlı kullanıyor. Haredi liderler, akıllı telefonlardaki teknolojilerin topluluk değerlerine zarar vereceğini düşünüyor. Kosher telefon kullanımı hasidik veya muhafazakar Ortodoks eğilimli gruplar arasında da yaygın. Bu gruplar ise modern yaşamın ve teknolojinin yaşam biçimlerine getirdiği etkilerden korunmak için koşer telefon kullanıyor.
Bir rapora göre, İsrail’de Haredi toplumunun %84’ünün yetişkin bireyleri kosher telefon kullanıyor.
Harediler Kimdir?
Harediler, Yahudilik içindeki en muhafazakar gruptur. Modern kültüre mesafeli yaşarlar. Siyah takım elbise, beyaz gömlek, fötr şapka veya kürk şapka, sakal ve peyot erkeğin giyim tarzıdır. Kadınlar ise tesettüre yakın kıyafetler giyerler. Evli kadınlarda genellikle peruk, eşarp veya şapka ile saçlarını örter.
Haredilerin kendi okulları, iş ağları, dini mahkemeleri, mahalleleri, medya ve yayınları ile koşr telefon sistemleri vardır.
Harediler Hasidik Yahudiler, Litvish/Misnagdim ve Yeshivish gruplar olarak üçe ayrılır. İsrail’de yaklaşık olarak 1.3-1.4 milyon, ABD’de yaklaşık 600-700 bin Haredi yaşar. İngiltere, Kanada ve Belçika’da da önemli topluluklar yaşar.
KAYNAK:
https://jel.jewish-languages.org/words/5397
https://www.independent.co.uk/news/ap-jews-israeli-jerusalem-judaism-b2124279.html
https://iyun.org.il/en/sedersheni/what-is-kosher-about-kosher-phones/
https://judaism.stackexchange.com/questions/108332/what-makes-a-smart-phone-kosher
https://www.thedailybeast.com/can-kosher-phones-used-by-ultra-orthodox-jews-cure-tech-addiction/
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın