Arjantin’in ‘Testere’li Başkanı Javier Milei’nin Kariyeri Nasıl Başladı?

Elli dört yaşındaki Milei siyasete geç katıldı. 2021’de Kongre’de bir koltuk kazanmadan önce bir ekonomistti. Daha sonra hükümete yönelik sert eleştirileri ile ünlü oldu ve sık sık talk show programlarına katıldı.

Bir asırdır ekonomik zorluklarla mücadele eden Arjantin, Milei’nin başkanlık yarışına girdiği dönemde derin bir krizdeydi. Enflasyon oranı %200’ü aşmış, nüfusun yaklaşık %40’ı yoksulluk sınırının altında yaşıyordu. Milei, bu krizden politikacıları, gazetecileri, sendikaları ve akademisyenleri sorumlu tuttu. “La Casta” olarak adlandırdığı bu yapının yozlaşmayı körüklediğini iddia etti. Bu yaklaşımı ile bir takipçi kitlesi kazandı.

Çözümün, hükümetin kapsamının kökten daraltılması olduğunu ileri sürdü. Bir açıklamasında, “Devlet, çocukların zincirlenip vazelinle kaplandığı anaokulundaki pedofilidir” diyordu. Arjantin pesosunu kaldırıp yerine ABD dolarını geçirmeye söz verdi, ülkenin Merkez Bankasını havaya uçurmayı önerdi ve insan organlarının ticaretine izin verecek kadar kısıtlanmamış bir piyasayı savundu.

Elinde bir testereyle mitingler düzenleyen Milei, “La Casta”nın yolsuzluklarını kökten keseceğini söyledi. Seçim kampanyasında, hükümet bakanlıklarının isimlerinin asılı olduğu bir panonun önünde durarak tabelaları tek tek söktü ve “Afuera!” (Dışarı!) diye bağırdı. Tüm bu sert kampanya sürecinin ardından, Arjantin Devlet Başkanı oldu.

Dünyanın en yüksek enflasyonuna sahip ülkenin başına geçti, peki politikaları başarılı oldu mu?
Arjantin, 2023 yılında %211,4 enflasyon oranıyla dünyanın en yüksek enflasyonuna sahip ülke iken göreve yeni gelen Milei, radikal ekonomi politikalarıyla bunu düşüreceğini iddia etti. Bugün, enflasyon oranı %84,5’e düşümüş durumda. Ancak, bu iyileşme halk üzerindeki etkileriyle tartışma konusu olmaya devam ediyor.

Sizce Milei’nin politikaları gerçekten işe yaradı mı dersiniz? Elinde testeresiyle başa geçen Milei ve Arjantin başardı mı?

Milei’nin seçim vaatleri nelerdi?
Milei, seçim kampanyası süresince ekonomide radikal reformlar ve devletin rolünün küçültülmesi gibi vaatlerde bulundu. İşte o vaatler:

Arjantin Merkez Bankası’nı kapatma ve ABD dolarına geçiş
Devlet harcamalarını kesme ve vergilerin %90’ını kaldırma
Sağlık, eğitim ve çevre bakanlıklarını kapatma
Zarar eden kamu şirketlerini özelleştirme

Göreve geldikten sonra bu vaatleri hayata geçirmek için çeşitli adımlar atmıştır.

Milei’nin başkanlığında Arjantin’de neler değişti?
Milei’nin elektrikli testeresinin Arjantin Devleti üzerindeki etkisini anlamak için kamu sektöründeki kısıtlamalarına ve enflasyon oranlarına bakmak gerek öncelikle.

Milei’nin başkanlık yemin ettiği 10 Aralık 2023’ten bu yana:

13 bakanlığı kapatıldı.
Ülke genelindeki işgücünün neredeyse %10’una denk gelen yaklaşık 30.000 kamu çalışanını işten çıkarıldı.
Eğitim, sağlık, bilim ve emeklilik için ayrılan bütçelerde kısıtlama yapıldı. Bütçe uygulamasındaki kesintiler özellikle altyapı (-%74), eğitim (-%52), istihdam (-%65), sosyal kalkınma (-%60), sağlık (-%28) ve illere yardım (-%68) alanlarında ciddi ölçüde oldu.
Pek çok alanda yapılan kesintilere rağmen Devlet İstihbarat Sekreterliğine ayrılan kaynak Ocak ayından bu yana geçen yılın aynı dönemine göre % 216 artarken, savaş uçağı alımına yaklaşık 350 milyon dolar yatırım yaptı.

Milei gerçekleştirdiği bu politikalar ekonomik göstergelerde olumlu sonuçlar doğurdu. Rakamlara bakıldığında, Aralık 2023’te %26 olan aylık enflasyon oranını Aralık 2024’te %2,7’ye düşürmeyi başardı. Bu durum Peso’nun değerini güçlendirip ve her ay birincil bütçe fazlası elde etmesini sağladı. Para birimini dolara çevirmekten vazgeçmiş olsa gerek ki şu an bu gündeminde yok.

Rakamlarda başarılı görünen Milei’nin politikaları hayatı nasıl etkiledi?
Arjantin’de ekonomik göstergelerdeki iyileşmelere rağmen, yoksulluk oranları yüksek kalmaya devam ediyor ve ekonomik toparlanmanın sürdürülebilirliği konusunda da endişeler bulunuyor.

Bilim ve Kültür alanındaki çalışmalar Milei Hükümeti döneminde bakanlık statüsünden çıkarılarak bir sekreteryaya dönüştürüldü. Eğitim ve bilim alanlarındaki bütçe kesintileri, üniversiteler, araştırmacılar ve insan hakları örgütleri arasında protestolara yol açtı. Farklı tahminlere göre eğitim bütçesi yıllık bazda reel olarak yüzde 50 oranında düşürüldü. Milei’nin göreve geldikten sonraki ilk adımlarından biri de ülke genelindeki öğretmenlerin maaşlarını dengeleyen Ulusal Öğretmen Teşvik Fonu’nun kaldırılması oldu. Okullardaki altyapı çalışmalarını durdurmanın yanı sıra öğrenci burs programlarınının da yüzde 69’unu kesti.

Kamu üniversitelerinde ise Başkan Milei yılbaşında enflasyona göre güncelleme yapmadan 2023 bütçesini uzattı, oysa enflasyon bir önceki yıla göre yüzde 290’a yakındı. Birçok kişi gaz ve elektrik hizmetlerini karşılayacak kaynaklardan yoksun kaldı ve üniversite sistemi olağanüstü hal ilan etti. Ulusal Üniversitelerarası Kuruluna göre, ülkede öğretim ve öğretim dışı personel maaşlarının yüzde 70’i yoksulluk sınırının altında. Muhalefet, hükümetin kaynaklarını güncellemeye zorlamak amacıyla bir Üniversite Finansmanı Yasası onaylamasını sağladı ancak öğrenci ve öğretmenlerin protestolarına rağmen Milei yasayı veto etti. Ülke genelindeki üniversitelerde protestolar halen devam ediyor.

Arjantin’in uluslararası ilişkilerinde Milei etkisi
Milei’nin politikaları, ABD Başkanı Donald Trump’ın stratejileriyle karşılaştırılıyor. Her iki liderin de anti-establishment söylemleri, ekonomik şok tedbirleri ve tartışmalı sosyal politikalarıyla dikkat çekiyor. Milei’nin hükümeti, Dünya Sağlık Örgütü’nden çekilme, harcamaların azaltılması gibi radikal adımlar atması, Arjantin’de önemli kargaşalara yol açtı ve hükümetin iç uyumunu zorladı.

Milei, ABD eski Başkanı Donald Trump’ın politikalarına benzer yaklaşımlar sergileyerek anti-establishment söylemlerle hareket ediyor. En dikkat çeken kararlardan biri, Arjantin’in Dünya Sağlık Örgütü’nden (DSÖ) çekilme kararı oldu. Milei, COVID-19 sürecinde DSÖ’nün karantina politikalarını “insanlığa karşı suç” olarak nitelendirerek, bu kuruluşu terk etme kararı aldıklarını duyurdu.

Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei, Şubat 2025’te ülkesinin Dünya Sağlık Örgütü’nden (DSÖ) çekileceğini açıkladı. Milei, X sosyal medya platformundaki paylaşımında DSÖ’nün COVID-19 salgını sırasındaki uzun süreli karantina önlemlerini eleştirerek, bu politikaların insanlığa karşı suç teşkil ettiğini savundu. Bu nedenle, Arjantin’in DSÖ’den ayrılma kararı aldığını duyurdu. DSÖ’yü sert bir dille eleştiren Milei, “Hiçbir zaman unutmayacağız ki, ilkel karantinanın fikir babalarıydılar. Bu durum, 1998 tarihli Roma Statüsü’nün 7. maddesinin (k) bendi uyarınca, talimatlarını uygulayan tüm devletlerle işbirliği içinde, tarihin en tuhaf insanlığa karşı suçlarından birinin işlenmesi anlamına gelmiştir. Bu nedenle böylesine uygunsuz bir kurumu terk etmeye karar verdik.” ifadelerini kullandı.

Milei’nin seçim öncesi gündeme getirdiği ve çok tepki alan bir diğer sağlık konusu da insan organ ticaretinin yasallaştırılması önerisiydi. Buenos Aires Herald’ın haberine ve Houston Chronicle’da yayınlanan bir makaleye göre Milei TN kanalına verdiği röportajda insan organ ticaretini savundu.

“Yılda 350.000’den fazla insan ölüyor ve yasaya göre hepsi potansiyel bağışçı. 7.500 kişi acı çekiyor ve nakil bekliyor. Bir sorun var.”

Ancak, mevcut yasal düzenlemelere göre Arjantin’de insan organ ticareti yasadışı ve bu konuda herhangi bir yasal değişiklik yapılmadı. Milei’nin bu konudaki önerileri, hem ulusal hem de uluslararası düzeyde geniş çaplı eleştirilere neden oldu. Organ satışının doğuracağı etik sorunlar ve donör olabilecek kişi sayısının ölüm oranı ile eşit olmayacağı üzerinden çokça tepki aldı.

Dünyanın en yüksek enflasyonuna sahip ülkenin başına geçti, peki politikaları başarılı oldu mu?
Milei’nin görevdeki ilk yılında, Gallup tarafından yapılan bir araştırmaya göre, Arjantinliler arasında hükümete duyulan güven ve ekonomik beklentilerde olumlu bir eğilim mevcut. Ancak, uzun süredir devam eden ekonomik sorunların halen çözülemediği ve bu konuların Milei’nin politikaları üzerinde baskı oluşturduğu belirtiliyor.

Milei’nin uyguladığı radikal ekonomik reformlar enflasyonun düşürülmesi ve para biriminin istikrarı gibi alanlarda olumlu sonuçlar doğurmuş olsa da, sosyal hizmetlerdeki kesintiler ve artan yoksulluk gibi konular nedeniyle toplumda ve uzmanlar arasında tartışmalara neden oluyor. Tüm bunların yanı sıra, geçtiğimiz hafta yaşanan kripto para skandalı, Milei’nin liderliği ve ülkenin geleceği konusunda tartışmaları tekrar alevlendirdi.

Kripto Para Skandalı: Milei’nin $LIBRA tweeti
Şubat 2025’te Başkan Milei, $LIBRA adlı bir kripto para birimini tanıttı. Milei, X’te projenin “küçük işletmelere ve girişimcilere fon sağlayarak Arjantin ekonomisinin büyümesini artırmaya adandığını” duyurdu. Gönderisinde, dijital paranın satın alınabileceği bir web sitesine bağlantı verdi ve alan adı Milei’nin popüler sloganı olan “uzun yaşa özgürlük” ifadesini içeriyordu. Milei, 3,8 milyondan fazla takipçisine paylaştığı bu gönderisinde “Dünya Arjantin’e yatırım yapmak istiyor” yazdı. Ancak, bu kripto para hızla değer kaybederek birçok yatırımcının büyük kayıplar yaşamasına neden oldu.

Olayın ardından muhalefet, Milei’yi dolandırıcılık ve suç örgütü kurma gibi suçlamalarla itham ederek azil sürecini başlatma çağrısında bulundu. Başkanlık ofisi ise Milei’nin kripto paranın geliştirilmesinde yer almadığını belirterek, konuyla ilgili bir yolsuzluk soruşturması başlattı.

Milei, “projenin ayrıntılarından haberdar olmadığını” söyleyerek gönderisini birkaç saat sonra sildi, ancak skandal yine de siyasi bir fırtınaya yol açtı. Federal savcılık ofisinin dahil olduğu ve konu ile ilgili olarak başkanın dolandırıcılık veya suç ortaklığı yapıp yapmadığını veya görevlerini ihlal edip etmediğini inceleneceği bildirildi.

Bir grup avukat, Pazar günü ceza mahkemesine dolandırıcılık şikayetinde bulunarak “Arjantin ulusunun başkanı Javier Milei’yi suçlu bulduklarını, çünkü $Libra token’ının lansmanıyla ilgili mega dolandırıcılığın geliştirilmesinde, yürütülmesinde ve planlanmasında temel bir katılımcı olduğuna inandıklarını” söyledi. Önümüzdeki süreçte neler yaşanacağını heyecanla takip edeceğiz.

YAZAR: Sinem BARDAKCI

Kaynaklar:

İddialar ve Gerçekler