Kendini İmaj Danışmanı olarak tanımlayan Burcu Uzen’in Instagram hesabında yaptığı boğazlı kazak paylaşımı gündem oldu. Uzen, boğazlı kazağın dahi ve dolandırıcıların ortak noktası olduğunu iddia ediyor. Öncelikle Burcu Uzen’in boğazlı kazak ile ilgili yaptığı açıklamalara bakalım…
EDİTÖR: DEMET İLCE
Burcu Uzen paylaşımında şu iddialarda bulundu:
“Tarihin en büyük dahileri ve dolandırıcıları hep siyah boğazlı kazak giydi. Neden? Üşüdükleri için mi? Tabi ki hayır. Boğazlı kazak, bir kıyafet değil, psikolojik bir zeka kostümü. Psikolojide buna ‘facism’; yüz odaklılık deniyor. Araştırmalar diyor ki; bir fotoğrafta, bir görüntüde yüzün vücuda oranı ne kadar yüksekse o kişi o kadar zeki, hırslı ve dominant algılanıyor. Boğazlı kazak boynu kapatarak boynu yok ediyor ve yüz oranını neredeyse %100’e çıkarıyor. Yani boğazlı kazak giymek IQ puanını görsel olarak arttırmanın en hızlı yolu.
Boğazlı kazağın önemli bir amacı var; kafayı vücuttan ayırmak. Boyun insanın en savunmasız, en hayvani köprüsü. Bu kazak boynu kapatarak bedeni yok sayar. Geriye sadece yüz ve beyin kalır. Siyah bir fon üzerinde, havada asılı duran bir kafa gibi görünürsünüz. Bu karşı tarafa verilen en manipülatif mesajlardan biri. Bedenimle ilgilenme, sadece fikrimle ilgilen. Bunu en iyi kullanan ve istismar eden kişi Elizabeth Holmes’dü. Milyar dolarlık bir dolandırıcılık imparatorluğu kurarken her gün Steve Jobs’ın siyah boğazlı kazağını giydi. Tarihsel olarak boğazı kapatan kıyafetler, rahiplere ve keşişlere ait.
Yani boğazlı kazak modern dünyanın laik rahip üniforması. Mesajı da şu: Ben dünyevi zevklerden arındım. Sadece yüksek bir amaca hizmet ediyorum. İnsanlar boğazlı kazağı görünce karşıdakinin içindeki boşluğu sorgulamayı bırakır. Beyinleri bu kişi bir dahi olmalı diye kodlamaya başlar. Boğazlı kazak yüzünüzü bir büst gibi çerçeveler. Sizi bir kaidenin üzerine oturtur. Takım elbise, ‘ben her işin altından kalkarım’ der. Boğazlı kazaksa ‘ben düşünürüm, ben yaratırım’ der. Bu yüzden mimarlar, felsefeyle uğraşanlar ve teknoloji liderleri boğazlı kazak giyer. ‘Ben operasyonla uğraşmam, ben vizyonla uğraşırım’ demenin üniformasıdır. Ama eğer içeride gerçek bir vizyon yoksa o kazak sizi dahi yapmaz. Sadece bir Elizabeth Holmes yapar. Sence o siyah boğazlı kazak zekanın bir çerçevesi mi yoksa yetersizliğin bir kamuflajı mı?”
Peki bu iddialar doğru mu? Gelin iddiaları tek tek araştıralım….
Boğazlı Kazak Yüz Oranını Yükseltir ve Zeki/Dominant Algısı Yaratır mı?
Bilimsel olarak bu iddia tam olarak doğru değil. ‘Face-ism’ isminde bir fenomen olduğu doğru. Bu fenomen, bazı medya ve fotoğraf çalışmalarında bir kişinin fotoğrafta ne kadar çok yüzüne odaklanılırsa, o kişinin daha güçlü veya ünlü gibi algılandığını gösteriyor. Ancak bu, zeka ile ilgili değil. Yapılan araştırmalar, bu algının zeka değil, sadece bir görsel odaklanma biası olduğunu gösteriyor. Diğer yandan yüz ve gövde oranı üzerinden zeka çıkarımı yapan araştırmaların geçerliliği de zayıf ve güvenilir değil. Geniş katılımcılı çalışmalarda böyle bir bağ bulunmadığı rapor edilmiş.
Boğazlı Kazak Psikolojik Bir ‘Zeka Kostümü’ Gibi mi Çalışır?
Bilimsel literatürde buna benzer şeyler mevcut ancak ‘Enclothed Cognition’ isimli bir teoride. Enclothed cognition çalışmaları, bir giysinin sembolizmi ile kendini nasıl hissettiğin arasında bağ olabileceğini, örneğin bir doktor önlüğü takan insanların daha dikkatli davranabildiğini göstermiş. Giysiler davranışımızı ve kendimizi algılayışımızı etkileyebilir ancak bu, minimalist bir kıyafetle ‘daha zeki’ olduğumuz anlamına gelmiyor.
İnsanlar Kıyafetle; Zeka, Otorite ve Performatif Özellikleri Yorumlar mı?
Söz konusu iddiaya göre kıyafetler bize o kişi hakkında belirli psikolojik özellikler söyler. Bu iddia bilimsel olarak desteklenmiş. İnsanlar giyime dayanarak bir kişinin zeka, güvenilirlik, çekici veya üstünlük gibi özellikle hakkında yargıda bulunur. Bu yargılar çoğu zaman yanıltıcı olur çünkü kıyafet gerçekten kişinin bu özelliklerine işaret etmeyebilir. Fiziksel görünüş kurgusal izlenimler üretir, gerçek kişiliği ya da yeteneği göstermeyebilir.
Elizabet Holmes, Steve Jobs’ın Boğazlı Kazağını ‘Zeka Kostümü’ Olarak mı Kullandı?
Elizabeth Holmes’in boğazlı kazağı medyada Steve Jobs ile benzeşim kurma amacıyla giydiği sıkça yazılmış. Ancak bu bir stil mesajı, yani bilimsel bir zeka kanıtı değil. Giyimi bu şekilde kullanmak, bazen algı yönetimi stratejisi olabilir. Bu psikolojik etki, zeka artışı değil, belirli bir imaj mesajıyla alakalı.
Boğazlı Kazak ‘Ben Operasyonla İlgilenmem, Vizyonla İlgilenirim’ Mesajı mı Verir?
Bilimsel olarak giyilen kıyafet algıyı etkileyebilir. Ancak bu doğrudan yaratıcılık veya vizyon göstergesi değil. Bazı profesyonel ortamlar, belirli tarzlara alışmıştır. Bu da toplumsal norm ve moda öğrenimiyle açıklanabilir ancak bilimsel neden-sonuç ilişkisi ile değil.
Sonuç olarak; giysi ve kıyafet insan algısını etkiler ancak bu etki zeka, hırs, yaratıcılık gibi gerçek özelliklerin göstergesi değil. ‘Boğazlı kazak zeka kostümü’ gibi iddialar, popüler psikoloji metaforu ve bilimsel olarak doğrulanmamış. Bu tarz kıyafet tercihlerinin etkisi daha çok sosyal algı, stil normları ve kültürel bağlama dayalı, bilimsel zekaya değil. Diğer yandan “dahi ve dolandırıcıların ortak noktası siyah boğazlı kazak giymektir’ de diyemeyiz. Çünkü böyle bir bilimsel ve nesnel bir araştırma yok. Elizabeth Holmes gibi bireylerin bu giysiyi tercih etmesi, aslında bir kişisel tercih ve algı stratejisi.
KAYNAKLAR:
https://en.wikipedia.org/wiki/Face-ism
https://arxiv.org/abs/2410.09979
https://en.wikipedia.org/wiki/Enclothed_cognition
https://link.springer.com/article/10.1007/s42001-020-00085-6
https://www.esquire.com/style/mens-fashion/a26836670/elizabeth-holmes-steve-jobs-black-turtleneck/
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın