Başkalarına mı yoksa kendinize mi para harcadığınızda daha mutlu hissediyorsunuz? İddiaya göre, başkalarına para harcamak mutluluğu artırıyor. Harvard Üniversitesi’nde yapılan araştırmalara göre, insanların paralarını başkaları için harcadığında daha mutlu oldukları öne sürülmekte. Prosocial Spending” (toplumsal harcama) olarak adlandırılan bu davranışın, stresi azalttığı ve ilişkileri güçlendirdiği; bu tür harcamaların, egzersiz ya da sağlıklı beslenme gibi uzun vadeli faydalar sağlayabildiği ve erken ölüm riskini azalttığı belirtiliyor. Peki gerçekten de insanlar başkaları için para harcadığında daha mı mutlu oluyor? Çalışmalar bu konuyla ilgili neler diyor? Gelin iddiaları birlikte değerlendirelim…

EDİTÖR: DEMET İLCE

‘İnsanlar paralarını başkaları için harcadığında daha mutlu oluyor’ iddiasının aslında gerçekten de bilimsel bir temeli var. Bu konu davranış biliminde ‘prososyal harcama’ olarak adlandırılıyor ve üzerinde çalışmalar mevcut. Bunlardan biri de Elizabeth Dunn ve Michael Norton’ın yanında Lara Aknin gibi isimlerin yer aldığı çalışmalar.

Prosocial Spending and Well-Being (Sosyal Sorumluluk Amaçlı Harcamalar ve Refah) isimli çalışma, 136 ülkede yürütülen veriler ve deneysel testlerle, parasını başkaları için harcayan kişilerin daha yüksek mutluluk düzeyleri bildirdiğini göstermiş. Bu etki, hem zengin hem de fakir ülkelerde görülmüş. Araştırma, insanlar parasını başkaları için harcadığında kendisi için harcadıklarına göre daha fazla mutluluk bildirdiklerini göstermiş. Bu çalışmaların çoğu; Dunn, Aknin ve Norton gibi araştırmacılar tarafından yürütülmüş ve genelde çapraz kültürel kanıtlar ve deneylerle desteklenmiş.

İnsanlar başkaları için harcama yaptığında; sosyal bağları güçleniyor ve aidiyet duygusu artıyor. Warm-glow (iç ısıtan mutluluk) etkisi ortaya çıkıyor, yani başkalarına yardım etmek duygusal olarak pozitif bir his veriyor.

Ancak Her Zaman Her Yerde Geçerli Değil

Bazı tekrarlama çalışmaları veya daha büyük örneklemlerle yapılan deneysel replikasyonlar, ilk bulgular kadar güçlü etki göstermeyebilir. Örnek vermek gerekirse bir replikasyon çalışmasında sadece dolaylı bir etki tespit edilmiş. Ayrıca bu ilişki; kültürel bağlam, kişisel değerler ve bireysel eğilimler tarafından da etkilenebilir. Bazı kişilerde bu etki daha güçlü, bazılarında ise zayıf olabilir.

Peki Başkaları İçin Para Harcamanın Sağlık ve Stres Üzerine Kanıtı Var mı?

Bazı popüler haberlerde stres azaltma ve ilişkileri güçlendirme gibi etkiler yer alıyor ve psikolojik olarak bu tarz harcamaların sosyal faydaları olduğu söyleniyor. Ancak bu konuyla ilişkili doğrudan, kontrol edilmiş klinik kanıt her zaman net değil. Bazı çalışmalara göre, prososyal davranışın uzun vadeli etkileri karışık. Örneğin bazı kontrollü deneylerde uzun vadede mutluluğu artırmadığı veya hatta azaltabileceği de gözlemlenmiş.

Yani, araştırma ve bulguların çoğu, insanların parasını başkaları için harcadıklarında genellikle daha fazla mutluluk bildirdiğini gösteriyor ve bu araştırmaların bazıları Harvard bağlantılı. Ancak bu etki genel eğilimli, yani herkes için her durumda geçerli olmayabilir. İddiada belirtildiği gibi erken ölüm riskini azalttığı veya egzersiz ile sağlıklı beslenme kadar uzun vadeli fayda sağladığı gibi iddialara yönelik doğrudan güçlü bilimsel kanıtlar bulunmuyor.

Başka Bir Çalışma Örneği

“Spending Money on Others Promotes Happiness”- Başkalarına Para Harcamak Mutluluğu Artırır (Elizabeth W. Dunn, Lara B. Aknin, Michael I. Norton – Science, 2008) isimli çalışmada da, kişilerin gelirlerinin başkaları için harcanmasının, onları genel mutluluk düzeyleriyle pozitif olarak ilişkili bulunmuş. Ulusal ölçekli anket verilerinde daha çok başkalarına para harcayan kişilerin daha yüksek mutluluk bildirdikleri görülmüş. Deneysel olarak kişilere verilen parayı kendileri için harcayanlarla karşılaştırıldığında, başkaları için harcayanların aynı gün içinde daha yüksek mutluluk bildirdiği bulunmuş. Araştırmada; farklı gruplara rastgele 5 veya 20 dolar verilip, bir gruba ‘kendin için harca’, diğer gruba ise ‘başka birisi için harca’ denmiş. Sonuçta başkaları için para harcayanların daha mutlu hissettikleri görülmüş. Bu çalışma; para ile mutluluk ilişkisinde sadece ‘daha fazla para kazanmak’ değil, parayı nasıl harcadığınızın da önemli olduğunu gösteriyor.

KAYNAKLAR:

https://www.nber.org/papers/w16415

https://dash.harvard.edu/entities/publication/73120378-b7b1-6bd4-e053-0100007fdf3b

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36070255/

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0191886914002979

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7161742/