İddiaya göre kardeşi olmayan insanların ruh sağlığı daha iyi oluyor. ‘siradisi-bilim’ adlı Instagram hesabından yapılan bir paylaşımda; birçok çalışmanın, tek çocukların çocukluk ve ergenlik döneminde daha yüksek mutluluk, benlik saygısı ve ruh sağlığı gösterdiğini bulduğu iddia ediliyor. İddiayı desteklemek için şu çalışmalar örnek verilmiş:
“Çin ve ABD’de yapılan büyük bir araştırma (18.000+ çocuk), kardeş sayısı arttıkça ruh sağlığının kötüleştiğini, tek çocukların en iyi durumda olduğunu gösterdi. Kalabalık ailelerde kaynaklar (zaman, dikkat, para) paylaşıldığı için stres artabiliyor.
İngiltere’de Understanding Society araştırması, kardeş sayısı azaldıkça mutluluğun arttığını, tek çocukların en memnun olduğunu ortaya koydu. Nedeni: Kardeş kavgası, zorbalık (kardeşler arası %54 oranında görülüyor) ve rekabet olmaması.
Türkiye’de bazı çalışmalar (örneğin Selcen Aydoğan ve Mehmet Engin Deniz’in araştırması), tek çocukların mutluluk puanlarının, benlik saygılarının ve umut düzeylerinin kardeşlilerden daha yüksek olduğunu buldu.
Tek çocuklar genellikle daha fazla ebeveyn dikkati alıyor, bu da akademik başarı, özgüven ve duygusal dengeyi artırabiliyor.”
EDİTÖR: DEMET İLCE
Kardeşi Olmayan İnsanların Ruh Sağlığının Daha İyi Olduğu İddiası Doğru mu?
Bazı medya kaynakları, kapsamlı psikolojik ve nörobilişsel değerlendirmelerle, tek çocukların daha yüksek yaşam tatmini, daha iyi zihinsel sağlık ve daha iyi kognitif beceriler gösterdiğini iddia ediyor. Ancak bu çalışma medya kaynaklarından aktarılıyor. Çin’deki geniş çocuk verilerine dayalı bir araştırmada ise tek çocukların kardeşlerine göre daha fazla prososyal davranış gösterebildiği ileri sürülmüş. Bu, tek çocukların tamamen sosyal olarak zayıf olmadığını gösteriyor.
Birçok bilimsel çalışma tek çocuk ile kardeşli çocuklar arasında mutluluk, benlik saygısı ve ruh sağlığı açısından anlamlı farklar bulamamış. Örneğin Hollanda’da yapılan klasik bir araştırmada, tek çocuklar daha mutlu ya da düşük benlik saygılı değilmiş. Ayrıca bir karşılaştırmalı çalışma, sadece çocuğun varlığı ile ruh sağlığı arasında belirgin bir fark olmadığını göstermiş. Burada aile içi eğitim beklentisi ve ebeveyn ilişkisi gibi faktörler daha önemli bulunmuş.
Bazı akademik veriler ise tek çocukların olumsuz psikolojik özellikler veya riskler gösterebileceğini öne sürmüş. Yeni bir Çin çalışmasında, tek çocuk üniversite öğrencilerinin ruhsal semptomlarının kardeşli akranlarına göre daha yüksek olduğu bulunmuş. Bir instrumental değişken analizinde ise Çin’in tek çocuk politikası bağlamında tek çocuk olmanın psikolojik sağlığı olumsuz etkileyebileceği ile ilgili kanıtlar bulunmuş.
Erken çocukluk döneminde yapılan bir çalışmada da tek çocukların yalnızlık ve sosyal tercihleri bakımından kardeşli çocuklara göre daha hassas olabileceği belirtilmiş.
Uzun vadeli ve meta analiz seviyesindeki araştırmalar ise genel olarak tek çocuklar ile kardeşliler arasında büyük psikolojik farklar bulmadığını öne sürmüş. Yeni bağlamda yapılan analizlerde de iki grup arasında belirgin bir fark olmadığı vurgulanmış.
İddiada bahsedilen Çin ve ABD’de yapılan büyük araştırma gerçek. Ohio State Üniversitesi’nden Doug Downey ve Rui Cao’nun çalışmasında, ABD ve Çin verilerinde kardeş sayısının artması ile ergenlerde daha kötü ruh sağlığı göstergeleri arasında bir ilişki bulunmuş. Bu çalışma 9.400 Çinli ve 9.100 Amerikalı ergen verisi kullandığı için toplamda yaklaşık 18.500 çocuğu kapsıyor. Bu çalışma, kardeş sayısı arttıkça ruh sağlığının kötüleştiğini gösteriyor. Ancak bu çalışma tek başına tüm çocuklar için tek çocukların her zaman en sağlıklı olduğunu kanıtlamıyor. Bu çalışmada sadece istatistiksel bir ilişki tespit edilmiş.
İddiada bahsedilen İngiltere’de Understanding Society araştırması ise gerçekten var ve çok büyük bir veri seti. Ancak buradan da otomatik olarak kardeş sayısının azaldıkça mutluluğun arttığı sonucunu çıkaramayız. Çünkü net ve doğrudan yayınlamış bir sonuç yok.
Türkiye’de Selcen Aydoğan ile Mehmet Engin Deniz’in Bu Konuda Bir Araştırması Var mı?
Böyle bir araştırma gerçekten yapılmış ve Milliyet gibi medya kaynaklarında yer almış. Araştırmada 12-14 yaş arasındaki öğrenciler arasında yapılan çalışmada tek çocukların benlik saygısı, mutluluk puanı ve umut düzeylerinin kardeş sayısı arttıkça genel olarak azaldığı tespit edilmiş. Ancak bu çalışma yaklaşık 1.600 civarı öğrenci gibi sınırlı bir örnekleme dayanıyor. Bundan dolayı sonuçlar genelleştirilmiş bilimsel gerçekler gibi sunulmamalı.
Tek Çocukların Daha Fazla Ebeveyn Dikkati Aldığını Söyleyebilir miyiz?
Bu bir teori. Ohio State Üniversitesi araştırmasının yazarları da bu fikri belirtmişler. Ebeveyn kaynakları genelde çocuk sayısı arttıkça seyrelir, bu da bazı psikolojik göstergeler üzerinde negatif ilişkilere yol açabilir. Kaynak seyrelmesi fikri sosyal bilimlerde kabul gören bir teori. Ancak bu mutlaka her durumda geçerli bir yasa ya da tüm bireyler için ortak bir sonuç anlamına gelmiyor.
Dediğimiz gibi bu konuda araştırmalar var. Ancak sosyal medyada aktarılan versiyonlar daha basitleştirilmiş ifadeler içeriyor. Örneğin Ohio State çalışması gerçekten de aynı sonucu ABD ve Çin’de buldu. Ancak bu, ergen zihinsel sağlığının ortalamalarıyla ilgili bir ilişki ve bu ilişki her durumda geçerli bir yasa değil. Understanding Society gibi çalışmalar büyük veri sağlıyor ancak spesifik kardeş sayısı ile mutluluk ilişkisi otomatik olarak rapor edilen bir sonuç değil. Yani sonuç olarak paylaşılan araştırmaların bazı kısımları gerçek araştırmalara dayanıyor. Ancak sosyal medyadaki ifadelerin aşırı genelleştirilmiş, bağlamdan koparılmış. Yani ‘tek çocuk olmak her durumda daha iyi psikolojik sonuç verir’ demek genel olarak doğru değil.
KAYNAKLAR:
https://www.nature.com/articles/s41599-024-03078-2
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2728965/
https://www.mdpi.com/2076-328X/15/4/402
https://link.springer.com/article/10.1186/s12889-025-25675-9
https://academic.oup.com/jrsssa/article/183/4/1615/7056365
https://www.nature.com/articles/s41598-025-86684-7
https://www.theguardian.com/books/2025/jan/13/the-big-idea-why-its-great-to-be-an-only-child
https://news.osu.edu/more-siblings-mean-poorer-mental-health-for-teens
https://en.wikipedia.org/wiki/Understanding_Society:_the_UK_Household_Longitudinal_Study
https://www.milliyet.com.tr/cocuk/tek-cocuklar-daha-mutlu-1321793
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın