Televizyonlar Yıllar İçinde İnceldi, İnsanlar ise Genişledi mi?

Teknoloji ilerledikçe ekran başında geçirilen sürenin arttığını biliyoruz. Bu ister telefon olsun, ister televizyon olsun… Hareketsiz yaşam tarzının (özellikle ekran karşısında geçirilen sürenin artmasıyla beraber) obezite oranlarının arttığı ise bilimsel olarak kanıtlanmış bir gerçek. Peki teknoloji geliştikçe; örneğin 1960’larda tüplü televizyonların günümüzde yerini neredeyse çerçevesiz minimalist ekranlara bırakmasıyla obezite arasında doğrudan bir ilişki olabilir mi? Bunun için sosyal medyada paylaşılan aşağıdaki görsele bakalım…

EDİTÖR: DEMET İLCE

😂😂 pic.twitter.com/NAicMRnk6M
— Ⓖⓔⓝⓔⓡⓐⓣⓘⓞⓝⓢ60708090📼🎙️✨ (@Generations7080) November 30, 2025

Görseli incelediğimizde 1965 yılında büyük, kutu gibi, tüplü televizyon karşısında oturan zayıf veya fit bir adam görüyoruz. 1985’de hala tüplü televizyon ancak daha kompakt bir yapı alan televizyon karşısında aynı adamın biraz daha kilo aldığını; 2005 yılında LCD/plazma ekran karşısındaki adamın kilosunun iyice arttığını; 2025 yılında ise çok ince, neredeyse çerçevesiz televizyon karşısında oturan adamın obezite olduğunu fark ediyoruz. Bu görsel hicivsel bir karikatür gibi görünüyor.

Çok Televizyon İzlemek ile Obezite Arasındaki İlişki

Bilimsel araştırmalar, çok televizyon izlemenin hareketsiz kalmak ile obezite riski arasında bir ilişki olduğunu gösteriyor. Şimdi bu konuyla ilgili yapılan araştırmalara göz atalım…

Centers for Disease Control and Prevention (CDC) ve benzer kurumların verilerine göre; 1980’lerden itibaren ABD’de hem çocuklarda hem de yetişkinlerde obezite oranı önemli derecede arttı.

Özellikle çocukluk/gençlik döneminde fazla ekran süresi ile daha yüksek vücut kitle indeksi ve obezite arasında birçok çalışma ilişkili bulundu. Örneğin bir çalışmada çocuklukta günde 4 saat veya daha fazla TV izleyenlerin yetişkinlikte fazla kilo obezite olma ihtimali anlamı biçimde yüksek çıktı.

Başka bir uzun dönem çalışmasında ise ergenlikte sık TV izleyen bireylerin yetişkinlikte BMI artışı daha yüksek bulundu.

Bir çalışmada ise kadınların ev işleri ve ev içi fiziksel aktivite ile geçirdikleri zaman, 1965-2010 arasında düşmüş. Haftalık ev işi aktiviteleri ve buna bağlı enerji harcaması ciddi şekilde azalmış.

Öte yandan dünya çapında obezite prevalansı 1980’den itibaren katlanarak artmış. Ancak bu artışın tek sebebi ekran değil. Beslenme değişikliği, iş yaşamı değişimi, toplumsal ve ekonomik faktörler, genetik vs. birçok etken bulunuyor.

Televizyon Teknolojisi Geliştikçe Ekran Başında Geçirilen Süreyle Obezite Oranı Arttı mı?

Daha fazla ekran daha fazla obezite ilişkisi bilimsel olarak destekli. Ancak televizyonların teknolojik evriminin ekran süresini dramatik artırdığı ve bunun da obeziteyi artırdığını söyleyebilmemiz için doğrudan neden sonuç ilişkisi kurabileceğimiz yeterli veri yok.

United States Census Bureu verilerine göre, 1950’de evlerin sadece %1’inde televizyon varken; 1960’ta bu oran %65’e çıkmış. 1965’te ABD’de televizyon sahibi hane oranı %93 civarındaymış. Yani bu, TV yaygın hale geldikçe birçok hanede ekran süresi ve erişimin artmış olduğu anlamına gelebilir.

1986-1990 döneminde yapılan bir ABD çalışmasında, günde 5 saatten fazla televizyon izleyen çocuk ve ergenlerde şişmanlık oranının, 0-2 saat izleyenlere göre yaklaşık 4.6 kat daha yüksek olduğu kaydedilmiş.

2022’de Türkiye’de yapılan bir çalışmaya göre ise ergenlerde toplam ekran süresi arttıkça obezite riski ile anlamlı ilişki bulunmuş.

Bir meta analize göre; düşük ve orta gelirli 36 ülkeden 393 bin 743 kadının ekran kullanımı incelenmiş ve bu kadınlarda obezite oranı %30.1 olarak bulunmuş.

Yani diyebiliriz ki 1960’lardan itibaren televizyon ve ekran yaygınlığı arttı. 1980’lerden itibaren ise küresel anlamda obezite oranlarında ciddi oranda artış oldu.

1958 yılında British birth cohort study adlı çalışma, 1958’de doğan bir grupla takip yapmış. Bu çalışmada ergenlikte sık televizyon izleyenler grubunda, 16 ile 45 yaş arasında BMI’nin daha hızlı arttığı gözlemlenmiş.

Television Viewing as a Cause of Increasing Obesity Among Children in the United States isimli 1986-1990 yıllarını kapsayan çalışmada, 1986-1990 arasında televizyon izleme süresi ile ergenlerde fazla kilo arasında ilişki ortaya çıkarılmış. Günde 5 saatten fazla TV izleyen gençlerde fazla kilolu olma ihtimali, 0-2 saat izleyenlere göre 4.6 kat daha yüksek bulunmuş.

Ayrıca çalışmalar, her günde 1 saat TV izleme artışının çocuklarda obezite riskini yaklaşık %13 artırdığını rapor etmiş.

Televizyon teknolojisinin gelişimiyle ekran başında geçirilen sürenin arttığına ilişkin veriler sınırlı dedik. Bazı çalışmalar 1985/86 ve 1997/98 arasındaki dönemde her ülkede büyüyen bir TV izleme eğilimi olmadığını vurguluyor. Bazı yerlerde TV izleme sabit kalmış ya da azalmış.

Cihazlar, yayın sistemi, yayın saati vs değişmiş olabilir ancak bu otomatik olarak ‘herkesin ekran başında daha çok zaman geçirmesi’ anlamına gelmiyor. İnsan davranışı, sosyal yapı, yaşam tarzı, alternatif medya ve eğlence biçimleri gibi çok sayıda etmen süresi etkiliyor.

2012-2019 yılları arasında yapılan uluslararası bir çalışma ise genel ekran kullanım süresinin arttığını gösteriyor.

Yani diyebiliriz ki çok sayıda çalışma ekran süresi ve obezite arasındaki ilişkiyi istatistiksel olarak doğrulamış. Ancak teknoloji evrimi ile beraber ekran başında geçirilen sürenin artışı üzerine uzun dönem, nüfus temelli, ‘tv sahipliği, izleme süresi ve sağlık sonuçları’ gibi verileri birleştiren bilimsel bir literatür çok sınırlı.

Sonuç olarak; ‘TV teknolojisi inceldi, LED çıktı, insanlar daha çok izledi ve kilo aldı’ gibi neden sonuç zinciri bilimsel olarak test edilmedi. Evet, ekran başında geçirilen süre ile obezite arasında güçlü ve kanıtlanmış bir ilişki var. Ancak TV teknolojisinin gelişmesiyle insanların ekran başında daha fazla zaman geçirmesi ve dolayısıyla obeziteye yol açması doğrudan kanıtlanmış değil. Yani yukarda gördüğümüz karikatürdeki ‘TV inceldi, insanlar kilo aldı’ mecazı, istatistiksel bir eğilimi hicvediyor.

KAYNAKLAR:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK44656/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5769928/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6357794/

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17717536/