‘5beser’ isimli bir Instagram hesabında yapılan paylaşımda, kortizol stresin anında salgılanan bir hormon olduğu ve bu hormonun kadınlarda erkeklere nazaran daha yüksek salgılandığı söylenmiş. Bu kapsamda bebeklerin ve çocukların, annedeki stresten etkilendiği için daha geç uykuya daldıkları iddia edilmiş. Ayrıca uzmanların, erkeklerin stres hormonu daha düşük olduğu için; babaların uyuttuğu çocukların daha hızlı uykuya daldığını belirttiği öne sürülmüş. Paylaşımda, “Çocuklarınızı babaları uyutmalı. Babalarda annelere göre kortizol (stres hormonu) daha az salgılanır. Bu nedenle çocuklar babalarıyla daha kısa sürede uykuya dalarlar.” ifadeleri yer alıyor. Peki bu iddia doğru olabilir mi? Bilimsel araştırmalar gerçekten ne diyor?
EDİTÖR: DEMET İLCE
Yaptığımız aramalarda, Ebeveyn Rehberi Kasım Bağcı da Instagram hesabından aynı konuya değinmiş. Paylaşımında, “Çocuğunuz hem daha erken ve hızlı uykuya dalsın hem de mışıl mışıl kaliteli bir uyku uyusun istiyorsanız çocukları babaları uyutsun. Günün stresin ve yorgunluğu annelerin bedeninden, çocuk tarafından hızlıca emilir ve stres yüklenen çocuk uykuya dalamaz, dalsa da huzurla uyuyamaz. Bu durumda babaların bu sorumluluğu alması kaçınılmaz. Bu sayede hem anneler rahat edecek hem de çocuğunuz kaliteli bir uyku uyuyacaktır.” demiş.
‘fitbaba.com.tr’ adlı bir Instagram hesabında ise “Bebeklerin bir çoğu babalarının üstüne yattığında çok kısa sürede uykuya dalar. Bunun bir kaç sebebi vardır; Özellikle düzenli spor egzersiz yapan babaların stres hormonu düşüktür. Bu da bebeklere güven verir ve kendilerini güvende rahat hissederek çabuk uyurlar. Evrimsel süreçte baba ailenin hayatta kalmasından dışarıdan gelebilecek tehlikelerden korunmasından 1. derece sorumlu bireydir. Baba yakında olduğunda bebekler kendilerini dış tehditlere karşı güdüsel olarak korunaklı alanda hissederler. Yapılan bilimsel araştırmalar babalarıyla tensel temas kuran bebeklerin oksitosin seviyelerinin arttığını belirlemiş. Ebeveyn ve bebekler arasında erken yaşta gerçekleşen bu etkileşimlerin, ilerleyen yaşamları boyunca sağlıklı sosyal ilişkilerin temelini oluşturduğunu kanıtlayan uzun yıllara yayılmış birçok araştırmada mevcut.” ifadelerini kullanmış.
Görüldüğü gibi bu konuda birçok sosyal medya paylaşımı mevcut ve çoğunda kaynak belirtilmeyip ‘yapılan araştırmalar’ şeklinde ifadeler kullanılmış.
En başta kortizolün bir stres hormonu olduğu biliniyor. Böbreküstü bezlerinden salgılanan kortizol, vücudun stresli durumlara uyum sağlamasında rol oynuyor ve ayrıca metabolizma, bağımlıklık sistemi ve uyku-uyanıklık ritmi gibi sistemlerle de ilişkili. Peki, kadınlarda erkeklere nazaran kortizolün daha yüksek salgılandığı iddiası doğru mu?
Yapılan bilimsel araştırmalar bu konuda bize net bir fikir sağlamıyor. Eski bir araştırma, erkeklerin kortizol üretim hızının kadınlardan daha yüksek olduğunu göstermiş. Yani erkeklerin kortizol seviyeleri her zaman daha düşük değil.
Modern çalışmalarda ise cinsiyete göre kortizol seviyeleri ve stres yanıtları arasında tek yönlü ve net bir farkındalık olmadığı belirtilmekte. Ayrıca kortizol tepkisi, menstrual döngü, yaşam stresi, genetik ve bireysel farklılıklara göre değişiyor, yani sadece cinsiyete bağlı değil.
Yani iddia edildiği gibi, kadınların kortizolünün erkeklere göre daha belirgin salgılandığı genellemesi bilimsel olarak doğru değil veya çok basitleştirilmiş bir ifade.
Gelelim annede stres varsa bebeğin daha geç uyuduğu iddiasına…
Stresin anne üzerinde olması ile bebeğin uyku düzeni arasında dolaylı ilişki var ancak nedenleri kortizolden öte psikolojik ve çevresel olabilir. Gebelik esnasında annenin yaşadığı yüksek stres, artmış kortizolün plasentadan geçerek fetüsün gelişimini etkileyebileceğini gösteren çalışmalar mevcut. Bu da uyku düzeni dahil bazı biyolojik ritimlerde farklılıklara neden olabiliyor.
Doğum sonrası dönemde de annenin duygusal durumu ve stresi, uyku rutinlerini ve bebeğin uyku çevresini etkileyebiliyor. Fakat bu etki kortizol düzeyinden ziyade davranışsal ve çevresel faktörlere bağlı. Bu yüzden ‘annenin kortizolü yüksekse bebek kesin daha geç uyur’ diyemeyiz.
Baba ile Uyuyan Bebek Daha mı Hızlı Uyur?
Baba ile uyuyan bebeğin daha hızlı uyuduğu çünkü babalarda kortizolün düşük olduğu iddiası da bilimsel olarak kanıtlanmış değil. Bilimsel araştırmalar, çocuğun uykuya dalış hızının sadece babanın kortizol seviyesine bağlı olduğunu göstermiyor. Bazı çalışmalarda hem annenin hem de babanın davranışsal seviyedeki etkileşimleri bebeğin uyku düzenini etkileyebiliyor. Bu etki de kortizolden çok ebeveyn-çocuk ilişkisinin niteliğiyle ilgili. Babaların varlığı bazı durumlarda bebeğin güven duygusunu artırabiliyor ve uyku davranışlarını olumlu etkileyebiliyor ancak bu kortizol farkında değil, bağlanma ve rutinlere bağlı.
Ayrıca yapılan araştırmalar hem anne hem de baba ile birlikte duyarlı ve sakin bir uyku rutini sağlayan bebeklerin, uykuya daha kolay daldığını fakat bunun biyolojik hormon düzeyinden ziyade bağlanma ve çevresel etkenlere dayandığını gösteriyor.
Yani sonuç olarak; kortizol hormonlar bir biyolojik tepki göstergesidir fakat bunun bireyler arası varyasyonu çok yüksek ve cinsiyet farkları üzerinde net bir sonucu bulunmuyor. Ebeveyn-çocuk etkileşimleri ve uyku düzeni üzerine yapılan araştırmalar, davranışsal bağlanma ve uyku rutinlerinin daha belirgin olduğunu gösteriyor.
KAYNAKLAR:
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0026049598903535
https://www.mdpi.com/1422-0067/24/8/7129
https://www.nature.com/articles/npp2015101
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/dev.21442
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın