Bir zamanlar Pepsi’nin, dünyanın en büyük 6. Denizaltı filosuna sahip olduğu söyleniyor. 1989 yılında Sovyetler Birliği Pepsi alabilmek için paraları rublenin, uluslararası piyasada değersiz olduğu ve bunun yerine çözüm olarak Pepsi’ye savaş gemileri verdiği hikayesini duydunuz mu? Bu hikayeye göre Sovyetler Birliği Pepsi’ye tam 17 denizaltı, 1 kuruvazör, 1 fırkateyn ve 1 de destroyer vermiş. Bu takas Pepsi’yi bir anlığına dünyanın en büyük 6. Askeri deniz gücü yapmış. Hatta Pepsi CEO’su Amerikalı yetkililere “Gördüğünüz gibi. Sovyetleri sizden daha hızlı silahsızlandırıyoruz. Gemiler mi? Hepsi burada metal olarak satıldı.” demiş. Peki sosyal medyada ve birçok haber sitesinde gördüğümüz okuduğumuz bu hikaye gerçeklere mi dayanıyor, ne kadarı doğru? Sizin için araştırdık…
EDİTÖR: DEMET İLCE
1989 yılında SSCB’nin ruble’nin uluslararası alanda geçerli olmaması nedeniyle nakit ödeme yapamadığı bir gerçek. Bu yüzden de PepsiCp ile bir takas anlaşması yapmış. Bu anlaşmaya göre, Sovyet donanasından 17 hizmet dışı denizaltı ile beraber bir kruvazör, bir fırkateyn ve bir muhrip gibi savaş gemilerinin devredildiği iddia ediliyor.
Bu gemiler ve denizaltılar bir şirket aracılığıyla Norveçli Gemi Geri Dönüşüm Şirketi’ne devredilmiş. Yani teknik olarak PepsiCo bir süreliğine kağıt üstünde Sovyet savaş gemilerinin gerçekten sahibi görünebilirdi. Ancak bu gemiler ve denizaltılar uzun zamandır eskimiş, hizmet dışı ve muhtemelen de çalışamaz durumda navalardı. Yani aslında fiili olarak bir deniz gücü sayılmazdı. Bu gemiler hemen hurda için satıldı ve hiçbir askeri birlik kurulmadı, personel de alınmadı, gemiler aktif olarak göreve çıkmadı.
Bu hikaye sosyal medyada ve haber sitelerinde daha çok ‘kola firması savaş gemisi aldı’ iddiasıyla paylaşılıyor. Gerçekte ticaret ve hurda satışı olayı, ‘Dünyanın 6. Büyük donanması’ gibi sansasyonal başlıklarla kurgulanıyor. Ancak unutulan taraf, kağıt üstündeki mülkiyetin gerçek güç anlamına gelmediği.
1989’da barter anlaşması yapıldı. Sovyet tarafı eski savaş gemileri ve denizaltıları PepsiCo’ya teklif etti. PepsiCo bu gemiler üzerinde mülkiyet kazandı ancak amaç burada onları savaş gemisi olarak kullanmak değil, hurda olarak satmaktı. Olayın kimi yerlerde abartılan kısmı ise Pepsi’nin bir anda dünyanın 6. en güçlü deniz gücü olduğu ve aktif donanmaya sahip olduğu. Belgelerde bu gemilerin aktif kullanıldığı, mürettabatı ve savaş kabiliyeti olduğuna dair kanıt bulunmuyor.
Böyle Bir Anlaşma Neden Yapıldı?
Sovyet rublesinin uluslararası piyasada geçerliliği ve dönüştürülebilirliği yoktu. Sovyetler nakit dolar ve sterlin gibi para birimleriyle ödeme yapamıyordu. Bu yüzden dış alım-satımda barter, yani mal karşılığı mal anlaşmaları yapıyordu. 1970’lerden itibaren PepsiCo Sovyet pazarına girmişti. Sovyetler, kendi ürettikleri konsantre şurup karşılığı içecek alımı yapabilmek için bu farklı takas yöntemine razı oldu. İlk barter dönemlerinde Sovyet tarafı Stolichnaya votkası’nın dağıtım haklarını veriyordu. PepsiCo da bu votkayı ABD’de satıyordu. Ancak 1980’lerde votka takasının ABD’deki satış koşulları ve siyasi ortamdan dolayı menfaate dönüşmesi zorlaştı. Bundan dolayı Sovyetler bir alternatif ödeme aracı arayışına girdi. Sovyet halkının o dönemde tüketici ürünlerine ve özellikle kola gibi batı içeceklerine ciddi bir talebi vardı.
1989’da Sovyetler nakit ödeme yapamayınca eski donanma gemilerini ödeme teklifinde bulundu. Anlaşmanın resmi olarak amacı Sovyetler’in Pepsi şurubu alabilmesi, PepsiCo’nun da Sovyet pazarında yer almaya devam edebilmesiydi. 1990 anlaşmasıyla PepsiCo’nun Sovyetler Birliği’nde içecek satışlarını ve üretimini genişletmesi planlanmıştı.
KAYNAKLAR:
https://www.ripleys.com/stories/how-pepsi-came-to-own-a-soviet-naval-fleet
https://www.upi.com/Archives/1990/04/09/Pepsi-signs-3-billion-Soviet-deal/1412639633600/
https://www.historyextra.com/period/20th-century/is-it-true-pepsi-owned-soviet-warships/
https://www.history.com/articles/pepsi-navy-soviet-submarines
https://en.wikipedia.org/wiki/PepsiCo
https://www.tbsnews.net/features/panorama/doomed-voyage-pepsis-soviet-navy-338401
https://www.atlasobscura.com/articles/soviet-union-pepsi-ships
https://www.navalgazing.net/The-Pepsi-Fleet
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın