Sosyal medyada ve haber sitelerinde, Avustralya’nın 16 yaş altına sosyal medyayı yasaklayan ilk ülke olduğu, 10 Aralık’tan itibaren 16 yaş altındakilerin Facebook, X, Snapchat, Instagram, Tiktok, YouTube, Threads, Kick ve Reddit hesaplarının kapatılacağı iddia edildi. Peki bu iddia doğru mu? Doğruysa uygulama ne zaman başlayacak ve bu tarz yasaklar uygulayan başka ülkeler var mı? Gelin birlikte inceleyelim…
EDİTÖR: DEMET İLCE
Avustralya Parlamentosu’nun Online Safety Amendment (Social Media Minimum Age) Act 2024 isimli yasayı kabul ettiği doğru. Yasa, 10 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe girecek. Bu yasaya göre; Avustralya’da 16 yaş altındakilerin sosyal medya hesabı oluşturması veya devam ettirmesi belli platformlarda engellenebilir. The Guardian, Reuters ve Avustralya’nın bir medya kuruluşu olan ABC News gibi güvenilir haber kaynakları bu iddiayı doğruluyor.
Hangi Platformları Kapsayacak?
TikTok, Instagram, Snapchat, YouTube, X, Facebook, Reddit, Kick ve Threads gibi sosyal medya veya etkileşimli içerik platformları hedeflenen platformlar arasında yer alıyor. Bu platformlara, Avustralya’daki 16 yaş altındaki kullanıcıların hesaplarını aktif olarak engellememeleri durumunda, 49,5 milyon Avustralya doları kadar ceza verilebileceği düzenlenmiş.
Ancak bu düzenlemeyi, ‘tamamen yasak’ olarak adlandırmak yerine ‘hesap oluşturma ya da hesabın devam etmesi’ açısından engel getirmek olarak düzeltmek doğru olacaktır. 16 yaş altındakilerin alanı tamamen erişim dışı kalacak demek yerine ‘hesap sahibi olamayacak veya hesabı kapatılacak’ diyebiliriz.
Bazı Hizmetler Muaf Olabilir
Sosyal medya platformları ibaresi aslında belli kriterlere bağlı. Yasada her internet uygulaması değil, ‘yaş kısıtlaması getirilen sosyal medya hizmetleri’ ifadesi kullanılıyor. Ayrıca forumlar, oyunlaştırılmış uygulamalar, eğitim/sağlık amaçlı uygulamalar, bu kısıtlamanın dışında olabilir. Kaynaklara göre, ‘Messenger Kids, WhatsApp, Google Classroom ve YouTube Kids’ gibi hizmetlerin bu düzenlemeden muaf olacağı bilgisi bulunuyor.
Yani, iddia edildiği gibi evet: Avustralya 16 yaş altındakilerin belirli sosyal medya platformlarında hesap sahibi olmalarını yasaklayan bir yasa çıkaran ilk ülke olarak kabul ediliyor.
Nasıl Uygulanacak?
10 Aralık 2025 tarihinden itibaren, yaş sınırlamasına tabi olan platformlar ‘makul adımlar’ atmak durumunda kalacak. Yani bu platformlar, 16 yaş altındaki kullanıcıların mevcut hesaplarını bulup devre dışı bırakmak ya da silmek, yeni hesap açılmasını engellemek zorunda olacak. Hatalı engellemeleri düzeltmek için ise itiraz mekanizmalarına sahip olmaları gerekecek.
Söz konusu yasa teknik olarak hangi yöntemin kullanılacağına zorunlu bir standart koymuyor. Platformlara hangi yöntemleri kullanabileceklerine ilişkin esnek bir rehberlik sağlanmış. Yaş doğrulama yöntemi olarak kimlik bilgisi, biyometrik sistemler ve davranışsal sinyaller değerlendiriliyor. Yaş kanıtı için zorunlu olarak resmi kimlik vermek gerekli değil. Yasanın kendisi platformların erişim için sadece ID talep etmesini zorunlu kılmayıp alternatif yöntem sunmaları bekleniyor. Yaş doğrulaması için toplanacak bilgiler, başka amaçlarla kullanılamayacak biçimde düzenlenmiş.
Yasaya göre bahsi geçen platformlar, 16 yaş altı tespit edilen mevcut hesapları kapatmak veya devre dışı bırakmak zorunda. Bazı platformlar, devre dışı bırakılmış hesapları saklayıp kullanıcının 16 yaşına geldiğinde yeniden aktifleştirmesine izin verebilir fakat her platform bunun garantisini vermiyor.
Bu platformlar yükümlülüklere uymadıkları durumda, ‘sistematik yetersizlik’ halinde mahkeme kararıyla ceza alabilir.
Avustralya Bilgi Komiserliği ile beraber, yaş doğrulama sürecinde toplanan bilgilerin korunması ve sadece izin verilen amaçlarla kullanılması zorunluluğu mevcut.
Yasa yürürlüğe girdikten sonra, iki yıl içinde bağımsız değerlendirme yapılması gerekli. eSafety, bu değerlendirmeyi başlatmak zorunda. eSafety, endüstriyle görüşerek rehberlik ilkesini oluşturdu.
Diğer Ülkelerde Benzer Uygulamalar
Norveç’in sosyal medya için 15 yaş minimum yaş sınırı koymayı önerdiği biliniyor.
Fransa’da 2023 yılında çıkan bir yasayla beraber 15 yaş altındaki çocuklar için sosyal medya hesabı açarken ebeveyn izni gerekiyor.
Bazı AB ülkelerinde ‘yaş doğrulama uygulamalarını’ test eden projeler mevcut. Mesela ANSA’ya göre Avrupa Komisyonu, bazı ülkelerde yaş doğrulama uygulamasını prototip olarak deniyor.
Malezya da 2026 yılından itibaren 16 yaş altındaki çocukların sosyal medya hesabı açmasını yasaklama planı içinde olduğunu duyurdu.
Türkiye’de böyle bir yasak veya sınırlama olacak mı?
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, 16 yaş altındakiler için sosyal medya yasaklaması değil, düzenleme üzerinde çalıştıklarını söylemişti. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş da 16 yaş sınırını kriter olarak düşündüklerini belirtmiş ve dünyadaki uygulamalarını incelediklerini, Türkiye’ye uygun bir model geliştirmek için bir komisyon kurduklarını açıklamıştı. Ancak henüz Türkiye’de 16 yaş altına sosyal medya düzenlemesi ile ilgili bir kesinlik yok.
KAYNAKLAR:
https://www.unicef.org.au/unicef-youth/staying-safe-online/social-media-ban-explainer
https://www.cbsnews.com/news/australia-social-media-ban-children-meta-warns-kids-delete-accounts/
https://www.esafety.gov.au/about-us/industry-regulation/social-media-age-restrictions
https://www.abc.net.au/news/2024-11-08/how-the-age-minimum-for-social-media-will-work/104571790
https://www.oaic.gov.au/privacy/your-privacy-rights/social-media-minimum-age
https://apnews.com/article/australia-chldren-banned-social-media-2bbc1f2921af4f008215c16d5e8b3506
https://www.abc.net.au/news/2024-11-28/social-media-age-ban-passes-parliament/104647138
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın