Döviz kurlarını, satın alma gücünü ve küresel ekonomiyi bir hamburgerle ölçmek… Kulağa çılgınca geliyor değil mi? Ama bu yöntem, 1986’da The Economist dergisi tarafından geliştirildi ve zamanla hem bir ekonomi göstergesine dönüştü hem de akademik çalışmalarda yer buldu.
Bir ülkenin para biriminin gerçek değeri ne kadar? Dolar karşısında “gereğinden ucuz” mu, yoksa fazla mı değerli? Karmaşık ekonomik modelleri, grafikli merkez bankası raporlarını bir kenara bırakın. Cevabı bir hamburgerde!
Big Mac Endeksi Nedir?
Big Mac Endeksi, ekonomik teoride Satın Alma Gücü Paritesi (Purchasing Power Parity – PPP) kavramına dayanır. Bu teoriye göre, benzer ürün ve hizmetlerin fiyatları — döviz kurları dikkate alındığında — farklı ülkelerde eşit olmalıdır. Ve işte bu noktada Big Mac devreye giriyor. Nasıl mı?
Big Mac, yaklaşık 100 ülkede satılıyor ve her yerde aynı içeriğe sahip: iki köfte, özel sos, marul, peynir, turşu ve susamlı ekmek. Bu nedenle, bir Big Mac fiyatının döviz kuru düzeltmeleri yapıldığında her ülkede aynı olması beklenir; ancak pratikte böyle olmuyor. İşte tam da bu noktada The Economist, Big Mac fiyatlarındaki farklılıkları kıyaslayarak para birimlerinin göreli değerini ölçen gayriresmî ama sezgisel bir araç sunuyor.
🎥 Bir Örnek: ABD – Çin Karşılaştırması
The Economist bu konuda örnek bir video hazırlamış:
https://www.tiktok.com/@theeconomist/video/7469444102514298144Videoda 2024 yılı verileriyle şu örnek veriliyor:
- ABD’de bir Big Mac: 5,79 dolar
- Çin’de bir Big Mac: 25,50 yuan
Bu durumda teorik olarak, 1 dolar ≈ 4,4 yuan olmalıydı. Ancak döviz piyasasında 1 dolar ≈ 7,25 yuan ediyor.
👉 Yani, Çin yuanının yaklaşık %39 düşük değerlendiğini gösteriyor.
Teorinin Temeli: Satın Alma Gücü Paritesi
PPP’ye göre, uzun vadede döviz kurları, ülkeler arasında aynı mal ve hizmet sepetinin aynı miktarda paraya alınabileceği bir dengeye gelmelidir. Buna göre, Big Mac’in farklı ülkelerdeki fiyatlarını karşılaştırarak, para birimlerinin gerçek değeri belirlenebilir. Bu durumda, The Economist’in videosunda da belirttiği gibi iki olasılık ortaya çıkar:
- Ya yuan zamanla değer kazanmalı,
- Ya da Big Mac fiyatları Çin’de artmalıdır.
Ama gerçek dünya, her zaman teorilerle birebir uyumlu çalışmaz. Peki bu durumda Big Mac Endeksi ne kadar güvenilirdir?
Big Mac Teorisinin Sınırları
Big Mac Endeksi ne kadar eğlenceli ve sezgisel bir araç olsa da, bazı kıstasları var. Örneğin, gelişmiş ülkelerde işgücü maliyeti genellikle daha yüksek. Bu da hamburgerin fiyatını doğrudan etkiliyor. Ayrıca bazı ülkelerde McDonald’s lüks tüketim olarak algılandığı için fiyatlar ekonomik gerçeklerden çok algıya dayanabiliyor. Kısacası;
- İş gücü maliyetleri,
- Vergilendirme ve yerel ekonomik politikaların fiyatlara etkisi,
- Tüketici tercihleri ülkeden ülkeye değişiklik gösteriyor ve bunu da göz önünde bulundurmak gerekiyor.
The Economist, bu tür farklılıkları göz önünde bulundurmak için kişi başına düşen GSYİH’ya (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) göre düzeltilmiş versiyonlar da yayınlıyor.
Big Mac Endeksi ve Enflasyon İlişkisi
Bugün ekonomi ders kitaplarında yer alan, onlarca akademik makaleye konu olan ve IMF gibi uluslararası kurumlar tarafından da takip edilen bir standart haline gelen Big Mac Endeksi, elbette tam anlamıyla bir ekonomik analiz aracı değil ama küresel fiyatlar ve döviz kurları hakkında hızlı ve görsel bir fikir veriyor. Yani, Big Mac fiyatları ve genel enflasyon arasında bir ilişki olduğu açık. Bu konuda St. Louis Federal Rezerv Bankası’nın analizinde şu ifadeler dikkat çekiyor:
Big Mac fiyatlarındaki değişim, Tüketici Fiyat Endeksi (CPI) arasında belirli bir korelasyon bulunuyorç Yani birbiri ile kısmen uyumlu hareket ediyor.
Ancak Big Mac fiyatları genellikle restoran ve hızlı tüketim ürünleriyle sınırlı olduğundan, genel enflasyon trendlerinden çok hizmet sektörü odaklı fiyatları yansıtıyor.
Sonuç olarak, Big Mac Endeksi her ne kadar mükemmel bir ölçüm aracı olmasa da karmaşık ekonomik kavramları daha anlaşılır ve eğlenceli bir şekilde sunduğu, küresel para birimlerinin değerini ve satın alma gücünü değerlendirmek için pratik bir başlangıç noktası olduğu kesin.
İşte size 2025 yılı itibarıyla bazı ülkelerdeki Big Mac fiyatlarını ve bu fiyatların ABD doları cinsinden karşılıkları:
Eğer daha fazlasını merak ediyorsanız, The Economist’in Big Mac Endeksi sayfasına göz atabilirsiniz.
👉 Big Mac Index – The Economist
Kaynaklar:
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın