Gümüş Madalya Paradoksu: Bilimsel Bir Gerçek mi?

Sosyal medyada yazar Daniel H. Pink’in, gümüş madalya kazanan sporcuların bronz madalya sahiplerine kıyasla daha mutsuz göründüklerini dile getirdiği videosu büyük ilgi gördü. Pink, bu konuya The Power of Regret (Pişmanlık Gücü) adlı kitabında da yer veriyor. Peki, bu gerçekten bilimsel bir gerçeğe mi dayanıyor? Gümüş madalya kazananlar, bronz madalya alanlara göre neden daha az mutlu olabilir?

Psikolojinin Radarında: Madalya ve Mutluluk

Olimpiyat oyunları yalnızca fiziksel başarıların değil, aynı zamanda duygusal tepkilerin de sergilendiği büyük sahnelerdir. Sporcuların madalya kazandıktan sonraki yüz ifadeleri ve davranışları, psikologların uzun süredir dikkatini çeken bir araştırma konusudur.

Bu alandaki en dikkat çekici çalışmalardan biri, psikologlar Victoria Medvec, Scott Madey ve Thomas Gilovich tarafından gerçekleştirilmiştir. 1992 Olimpiyatları ve 1994 Empire State Oyunları’nda gümüş ve bronz madalya kazanan sporcuların hem etkinliklerin sonunda hem de madalya kürsüsünde verdikleri duygusal tepkileri analiz eden ekip, 1995’te Journal of Personality and Social Psychology dergisinde yayımladıkları araştırmayla dikkat çekmiştir. Bulgular, gümüş madalya kazanan sporcuların, bronz madalya alanlara kıyasla daha mutsuz olduklarını ortaya koymuştur. Bu durum, literatürde “Gümüş Madalya Paradoksu” olarak anılmaktadır.

Paradoksun Bilimsel Temeli

Gümüş madalya kazanan sporcuların daha mutsuz olmasının temel sebebi, psikolojide karşıt-gerçek düşünme (counterfactual thinking) olarak adlandırılan bir kavramla açıklanır. Bu düşünce tarzı, bireylerin mevcut bir durumdan farklı alternatif senaryolar üretmeleri anlamına gelir.

Gümüş madalya kazananlar, genellikle altın madalyayı ne kadar yaklaştıklarını düşünerek hayal kırıklığı yaşarlar. Diğer yandan, bronz madalya kazananlar ise hiç madalya kazanamamış olma ihtimalini değerlendirerek başarılarının kıymetini daha çok hissederler. Kısacası, biri “birinci olabilirdim” diye üzülürken, diğeri “madalyasız dönebilirdim” diye sevinir.

Veriler Ne Diyor?

Thomas Gilovich ve Victoria H. Medvec’in 1995’te yayımladığı bir araştırmaya göre, gümüş madalya kazananların yüzlerinde daha fazla hayal kırıklığı ve memnuniyetsizlik izlenirken, bronz madalya kazananların daha mutlu olduğu görülmüştür. Bronz madalya kazananlar, yarışmayı kazandıkları için memnundurlar; oysa gümüş madalya kazananlar, altın madalyaya bu kadar yaklaşmış olmalarına rağmen onu kaybetmenin hüznünü yaşarlar.

Bu fenomen, 2004 Atina Olimpiyatları’nda judo müsabakaları üzerine yapılan bir çalışmada da elde edilmiştir. Psikolog David Matsumoto ve Bob Willingham, bronz madalya kazanan sporcuların gülümseme oranlarının gümüş madalya sahiplerinden anlamlı derecede yüksek olduğunu raporlamıştır. Aynı durum, 2016 Rio Olimpiyatları’nda yapılan analizlerde de desteklemiştir.

Eksik Olan Değil, Elde Edilene Odaklan

Gümüş Madalya Paradoksu, ilk bakışta mantıksız gibi görünse de psikolojik araştırmalarla defalarca doğrulanmış bir gerçektir. Olimpiyatlar gibi büyük organizasyonlar, bu fenomeni gözlemlemek için eşsiz fırsatlar sunar. Fakat bu durumun asıl önemi, başarı ve memnuniyet arasındaki ilişkinin düşündüğümüzden çok daha karmaşık olduğunu göstermesindedir. Üstelik yalnızca sporcular için değil, genel insan davranışı açısından da değerli çıkarımlar sunar.

Başarıyı nasıl değerlendirdiğimiz, yaşadığımız duygusal deneyimleri doğrudan etkiler. İnsan zihni çoğu zaman elde ettiklerine değil, kaçırdıklarına odaklanır. Bu da pişmanlık ve tatminsizlik hissini beraberinde getirir. Oysa mutluluğu artırmanın yolu, başarıyı göreli değil, mutlak değerlerle değerlendirmekten geçer. Yani neyin eksik olduğuna değil, neyin kazanıldığına odaklanmak gerekir.

Bu nedenle, başarıyı değerlendirme şeklimizin psikolojimiz üzerindeki etkilerini anlamak, hem sporcular hem de bireyler için daha sağlıklı bir bakış açısı geliştirmeye yardımcı olabilir. Madalyalar ya da diğer başarılara odaklanırken, neyin eksik olduğuna değil elde edilen kazanımlara odaklanmak daha olumlu bir ruh hali geliştirmeye katkı sağlar.

Yazar: Sinem Bardakcı

KAYNAKLAR:

İddialar ve Gerçekler