Amerika Birleşik Devletleri, 2022’den bu yana etkisini sürdüren yüksek patojenik kuş gribi (HPAI) salgını nedeniyle ciddi bir yumurta arz kriziyle karşı karşıya. Şimdiye dek yaklaşık 160 milyon kanatlı hayvanın itlaf edilmesi, piyasadaki arzı daraltarak fiyatların hızla yükselmesine neden oldu. Şubat 2025’te yumurta fiyatları yıllık bazda %58,8 oranında arttı. Bu gelişme, ABD’yi çözüm arayışına itti. Türkiye ve Güney Kore’den yapılan ithalat, krizi hafifletme çabalarının önemli bir parçası haline geldi.

ABD Tarım Bakanlığı’ndan Milyar Dolarlık Müdahale

Bu krizi hafifletmek ve fiyatları düşürmek amacıyla ABD Tarım Bakanı Brooke Rollins, 1 milyar dolara kadar yatırım yapacaklarını duyurdu. Bakanlığın bu bütçeyi nasıl kullanacağı da netleşti. Dağılım şu şekilde:

• 500 milyon dolar: Kuş gribiyle mücadele için biyogüvenlik önlemlerinin güçlendirilmesi.
  
• 400 milyon dolar: Salgından etkilenen çiftçilere mali destek.
  
• 100 milyon dolar: Aşı araştırmaları ve ithalat sürecinin desteklenmesi.

Ancak bu açıklamalar siyasi tartışmaları da beraberinde getirdi. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, artan fiyatlardan eski Başkan Joe Biden’ı sorumlu tuttu. Leavitt’e göre, Biden yönetimi döneminde yaklaşık 8 milyon tavuğun itlaf edilmesi arz sorununu derinleştirdi. Donald Trump da benzer açıklamalarda bulunarak fiyat artışlarını Biden yönetiminin politikalarına bağladı.

İthalat Hamlesi: Türkiye ve Güney Kore Devrede

Tarım Bakanı Rollins, krizin etkilerini azaltmak amacıyla Türkiye ve Güney Kore’den yumurta ithal ettiklerini, başka ülkelerle de görüşmelerin sürdüğünü belirtti. Resmi anlaşmalar henüz imzalanmamış olsa da, kısa vadede “yüz milyonlarca yumurtanın” ithalatı planlanıyor. Amaç; piyasadaki arzı artırmak ve tüketicilerin artan fiyat yükünü hafifletmek.

ABD Neden Türkiye’den Yumurta Talep Etti?

ABD’nin ithalat girişimlerine ilk yanıt veren ülkelerden biri Türkiye oldu. Avrupa’daki bazı ülkeler, iç taleplerini karşılamayı önceliklendirerek ABD’nin yumurta ithalat taleplerini geri çevirdi. Polonya, Finlandiya ve Danimarka gibi ülkeler ise ABD’ye yumurta ihracatına sıcak bakmadı. Bu durum, ABD’yi alternatif pazarlara yöneltti.

Türkiye ise hem güçlü üretim kapasitesi hem de lojistik avantajlarıyla ABD’nin taleplerine hızlı yanıt veren ülkeler arasında yer aldı. Türkiye Yumurta Üreticileri Merkez Birliği’nden yapılan açıklamaya göre, Şubat 2025’te başlayan anlaşma kapsamında, Temmuz ayına kadar 15.000 ton yumurta ABD’ye ihraç edilecek. Bu anlaşmanın Türkiye’ye sağlayacağı ihracat geliri yaklaşık 26 milyon dolar olacak.

2024 yılında Türkiye, ABD’ye yaklaşık 6,2 milyon düzine yumurta göndermişti. 2025’in ilk yarısında ise toplamda 460 milyon yumurta sevkiyatı için sözleşmeler imzalandı. Bu gelişmeler, Türkiye’nin ABD için önemli bir tedarikçi haline geldiğini gösteriyor.

Peki Kanada Neden Tercih Edilmedi?

ABD’nin coğrafi olarak en yakın tedarikçisi olabilecek Kanada, bu süreçte tercih edilmedi. Bunun başlıca nedeni; Kanada’nın uyguladığı üretim kotaları ve iç tüketimi önceliklendiren regülasyonları. Ayrıca, Kanada’da yaygın olan organik ve serbest gezen tavuk yumurtası üretimi, ABD’nin büyük ölçekli ve daha uygun maliyetli tedarik ihtiyacını karşılamasını zorlaştırdı.

Türkiye’de İhracatın İç Piyasaya Etkisi Ne Olacak?

Türkiye’nin ABD’ye gerçekleştirdiği yumurta ihracatı, ülkeye döviz girdisi sağlayarak ekonomiye olumlu katkıda bulunacak. Ancak uzmanlar, bu ihracatın iç piyasada yumurta arzında azalma yaratabileceği ve fiyat artışlarını tetikleyebileceği konusunda uyarıyor. Bunu önlemek için dengeli bir ihracat politikası izlenerek iç piyasadaki arz-talep dengesinin korunması gerektiği vurgulanıyor.

Türkiye’de Güncel Yumurta Fiyatları

Türkiye’de de son dönemde yumurta fiyatlarında ciddi bir artış gözlemleniyor. Özellikle son bir ayda fiyatlar %30 ila %50 arasında yükseldi. Bugün itibarıyla, 30’lu yumurta kolisinin fiyatı 200 TL’yi aşmış durumda.

Ticaret Bakanlığı, iç piyasadaki fiyat artışlarını kontrol altına almak amacıyla sofralık yumurta ihracatına ilk etapta 50 centlik bir fon uygulamış, daha sonra bu kesintiyi 1,5 dolara yükseltmiştir. 

Kriz, Risk ve Fırsat Arasında Dengede Kalmak

ABD’deki kuş gribi krizinin ne kadar süreceği henüz belli değil. Ancak Türkiye’nin bu süreçte üstlendiği rol, sadece ekonomik değil, aynı zamanda uluslararası ticari ilişkiler açısından da stratejik bir fırsat. Öte yandan, iç piyasanın korunması ve tüketicinin erişilebilir fiyatlarla yumurta temin edebilmesi, Türkiye için en az ihracat kadar önemli bir konu olarak öne çıkıyor.

Yazar: Sinem BARDAKCI

KAYNAKLAR:

• https://www.bbc.com/news/articles/c743g135vj9o 
• https://www.reuters.com/markets/commodities/turkey-export-15000-tonnes-eggs-us-amid-bird-flu-disruptions-2025-02-19/ 
• https://edition.cnn.com/2025/02/24/business/egg-prices-turkey-vaccine/index.html 
• https://www.euronews.com/business/2025/02/20/why-is-turkey-sending-thousands-of-tonnes-of-eggs-to-us-buyers 
• https://www.france24.com/en/live-news/20250321-united-states-imports-eggs-from-korea-turkey-to-help-ease-prices 
• https://www.live5news.com/2025/02/24/us-turns-turkey-country-help-egg-shortage/ 
• https://economictimes.indiatimes.com/news/international/us/prices-to-come-down-after-being-rejected-by-poland-finland-and-denmark-these-countries-will-supply-eggs-to-the-u-s/articleshow/119344455.cms?from=mdr 
• https://www.cbc.ca/news/world/eggs-us-canada-europe-1.7495959 
• https://www.thepoultrysite.com/news/2025/02/turkey-to-export-15-000-tonnes-of-eggs-to-us