Reality show formatları arasında öne çıkan Survivor, izleyicilere hem zorlu doğa koşullarında hayatta kalma mücadelesi hem de sosyal stratejilere dayalı bir rekabet sunuyor. Peki, Survivor’ın temel konsepti, ünlü sosyal psikolog Muzaffer Şerif’in deneylerinden esinlenmiş olabilir mi?
Robbers Cave Deneyi ve Grup Dinamikleri
1954 yılında Türk-Amerikalı psikolog Muzaffer Şerif tarafından gerçekleştirilen Robbers Cave (Haydutlar Mağarası) Deneyi, gruplar arası çatışma ve iş birliği üzerine yapılan en önemli sosyal psikoloji çalışmalarından biri olarak kabul edilir. Çalışmada, 11-12 yaş arasındaki çocuklar rastgele iki gruba ayrılarak birbirlerinden habersiz bir kamp ortamında tutuldu.
Deneyin ilk aşamasında gruplar kendi içlerinde aidiyet geliştirdi. Ancak ikinci aşamada, rekabet ortamı yaratıldığında düşmanlık ve agresif tutumlar ortaya çıktı. Son aşamada ise Şerif ve ekibi, gruplar arasındaki düşmanlığı azaltmak amacıyla ortak hedefler belirledi. Bu süreçte çocuklar iş birliğe zorlandığında, rekabetin yerini dayanışma aldı. Deney, grup dinamiklerinin şekillenişini ve sosyal yapının insan davranışı üzerindeki etkilerini gözler önüne sermesi bakımından çok önemlidir.
Survivor ve Grup Psikolojisi
Muzaffer Şerif’in deneyinde olduğu gibi, Survivor yarışmasında da katılımcılar genellikle iki farklı gruba ayrılıyor. Takımlar arasında başlangıçta aidiyet duygusu güçlenirken, oyunlarla rekabet de körükleniyor. Şerif’in deneyindeki gibi rekabet arttıkça stratejik hamleler, gruplaşmalar ve zaman zaman düşmanlıklar ortaya çıkıyor. Ancak yarışmanın ilerleyen aşamalarında, bireysel hayatta kalma ön plana çıkıyor ve ittifaklar değişebiliyor ve yeni stratejiler devreye giriyor.
Özellikle yarışmacıların psikolojik dayanıklılıkları, sosyal ilişkileri manipüle etme becerileri ve iş birliği stratejileri, Şerif’in grup dinamikleri üzerine yaptığı çalışmaları anımsatıyor. Bu bağlamda Survivor’ın, Muzaffer Şerif’in sosyal psikoloji alanındaki bulgularından dolaylı da olsa esinlendiğini söylemek mümkün.
Bilimsel Kaynaklar ve Reality Show Etkisi
Muzaffer Şerif’in çalışmaları, sosyal psikoloji ve grup dinamikleri alanında büyük yankı uyandırmış ve sonrasında yapılan pek çok araştırmaya ilham kaynağı olmuştur. Şerif’in Experiments in Group Conflict (1954) ve Intergroup Conflict and Cooperation: The Robbers Cave Experiment (1961) adlı çalışmaları, grup içi ve gruplar arası dinamikleri bilimsel olarak ele almaktadır. Reality show formatlarının da bu bulgulardan etkilendiğini söylemek mümkün.
Survivor doğrudan Şerif’in deneylerinden esinlenmiş olmasa da, rekabet ve iş birliği temelli yapısı, psikolojinin insan davranışı üzerindeki etkilerini gözler önüne seriyor.
Survivor bir deney alanı olarak görülebilir
Sonuç olarak, Survivor ve Muzaffer Şerif’in grup psikolojisi üzerine yaptığı çalışmalar arasında belirgin paralellikler görmek mümkün. Reality TV dünyası, bilimsel araştırmalardan doğrudan ilham almasa da, insan doğasının temel unsurlarına dayalı dramatik unsurları kullanarak izleyiciye çekici bir deneyim sunuyor. Bu yönüyle Survivor, bireylerin grup içi ve gruplar arası ilişkilerini nasıl yönettiğini gösteren bir deney alanı olarak değerlendirilebilir.
Farklı Medya Kuramları ve Survivor
Survivor yarışma formatı sadece Muzaffer Şerif’in Robbers Cave (Haydutlar Mağarası) Deneyi’ne dayandırılmamaktadır. George Orwell’ın distopyası olan 1984 kitabına, Aidous Huxley’in Cesur Yeni Dünya’sına da dayandırılmaktadır. Yarışma esnasında sürekli kamera ile gözetim, bu gözetimin yarışmacıya ve izleyice kattığı değerler bu iki kuram ile kıyaslanmaktadır. Ayrıca Dr. Öğretim Üyesi İpek Sucu’nun araştırmasına göre Survivor konsepti gözetim toplumunda similasyon evreni yaratma ve gündem oluşturma amaçlı da kullanılmaktadır.
Acun, Survivor Türkiye’yi hangi yapımdan esinlenerek yaptı?
Acun Ilıcalı, Survivor Türkiye programını, CBS kanalında yayınlanan “Survivor” adlı Amerikan reality şovundan uyarlanmıştır. Amerikan Survivor ise, 1997 yılında İsveç’te başlayan “Expedition Robinson” formatından esinlenmiştir. İlk Survivor formatı ise 1992’de İngiliz televizyon yapımcısı Charlie Parsons tarafından oluşturulmuştur.
50 ülkede yayınlanan ve her sene tekrarlanan yarışmada tüm dünyada benzer belli bir akış izlenmektedir. Programda, yarışmacılar yerleşim yerinden uzak bir bölgede soyutlanarak, para ödülü ve diğer ödüller için çekişirler. Yarışmada kademeli eleme sistemi kullanılır. Yarışmacılar, yalnızca bir yarışmacı kalana kadar diğer takım arkadaşlarını kapalı oylama ile elerler. Yarışmayı kazanan “Sole Survivor” (Hayatta kalan kişi) unvanını da alır.
YAZAR: Sinem BARDAKCI
KAYNAKÇA
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın