Son günlerde sosyal medyada hızla yayılan bir iddia, insanların kafasını karıştırdı: “Bir sosisli sandviç yemek, insan ömründen 36 dakika çalıyor.” Ancak bu bilgi yeni değil ve aslında 2021 yılında Michigan Üniversitesi tarafından yapılan bir çalışmaya dayanıyor. Peki, bu iddianın arkasında ne var ve gerçekten doğru mu?
Michigan Üniversitesinde gerçekleştirilen bu araştırma, Nature Food dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar, 5 bin 800’den fazla gıdayı, insan sağlığına olan etkileri ve çevresel ayak izleri açısından değerlendirdi. Çalışmanın temel dayanağı, “Health Nutritional Index” (HENI / Sağlıklı Beslenme Endeksi) adı verilen bir beslenme endeksi. Bu endeks, bir yiyeceğin sağlığa faydalı veya zararlı etkilerini, dakikalar üzerinden ölçerek net bir sağlık skoruna dönüştürüyor. Çalışma, belirli gıdaların besin profilleri ve çeşitli hastalıkların risk oranları üzerindeki etkilerine dayanıyor.
Araştırmacılar, bir sosisli sandviçin tüketilmesinin 36 dakika sağlıklı yaşam süresini azalttığını; buna karşılık, bir porsiyon kuruyemiş tüketmenin ise 26 dakika kazandırabileceğini öne sürdü.
Öte yandan, günlük kalori alımının yüzde 10’unun işlenmiş et ve kırmızı etten, meyve, sebze, baklagil, kuruyemiş ve bazı deniz ürünleriyle değiştirilmesinin, bireylerin günlük diyetlerinden kaynaklanan karbon ayak izini üçte bir oranında azaltabileceği ve günde 48 dakikaya kadar sağlıklı yaşam süresi kazandırabileceği belirtiliyor.
Bulgular nasıl elde edildi?
HENI, küresel hastalık yükünü (“Global Burden of Disease”) temel alarak, gıdaların bireylerin sağlık üzerindeki etkilerini dakikalar ölçeğinde hesaplayan bir sistem. Araştırmacılar, bu hesaplamalarda ABD’de tüketilen gıdaları ve “What We Eat in America” veritabanını kullanmış. Sadece gıdaların besin değerleri değil, aynı zamanda bu gıdaların çevresel etkileri de değerlendirilmiş.
İşlenmiş et ürünleri ve sığır eti gibi gıdaların özellikle hem insan sağlığı hem de çevre için olumsuz etkileri olduğu belirtiliyor. Buna karşılık, meyve, sebze, baklagiller ve kuruyemişlerin hem daha sağlıklı hem de çevre dostu olduğu vurgulanıyor. Araştırma ayrıca, çevresel etkilerin ölçülmesinde gıda üretimi, işlenmesi ve atıklarını da kapsayan IMPACT World+ metodunu kullanmış.
Araştırmacılar, bireylerin sağlık ve çevre açısından fayda sağlayabilmeleri için şu önerilerde bulunuyor:
- İşlenmiş et, sığır eti ve karides gibi gıdaları azaltın.
- Meyve, sebze, baklagiller ve kuruyemiş gibi gıdaları artırın.
- Günlük kalorinin yüzde 10’unu, hayvansal ürünlerden bitkisel ürünlere kaydırmak, hem sağlığlı bir yaşam hem de daha düşük karbon ayak izi sağlayabilir.
Araştırmacı Katerina Stylianou, bu çalışmanın insan davranışlarını değiştirmeye yönelik spesifik ve uygulanabilir öneriler sunduğunu belirtiyor. Stylianou, çoğu diyet önerisinin çevresel etkileri göz ardı ettiğine dikkat çekiyor.
Sosyal medya ve gerçekler
İddianın sosyal medyada bu kadar yayılması, araştırmanın çok basitleştirilmiş bir özetiyle sunulmasından kaynaklanıyor. Michigan Üniversitesinin çalışması, sadece sosisli sandviç özelinde değil, genel olarak bireylerin diyetlerini daha bilinçli hale getirmeye odaklanıyor. Dolayısıyla, sosisli sandviç yemenin mutlak olarak ömrünüzü kısaltacağını söylemek yanlış olur. Ancak, bu çalışma bireylerin beslenme alışkanlıklarını yeniden değerlendirmesi gerektiğini ve bazı gıdaların hem bireysel hem de küresel düzeyde önemli etkileri olduğunu gösteriyor.
Kaynaklar:
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın