Birleşik Krallık ile İngiltere Aynı mı? Britanyalılara da “İngiliz” Denilir mi?

Yazar: Sinem Bardakcı

Birleşik Krallık, İngiltere, Büyük Britanya? Üçü de aynı ülke midir? Yoksa farklı ülkeler mi? İngiliz ve Britanyalılar aynı mıdır?

Bir ülke için birden fazla isim kullanıldığına dair bir yanılgı var. Fakat aslında ortada iki büyük ada, dört ülke ve bir birleşik siyasi devlet var. Kafa karışıklığı yaratan bu kavramlara biraz açıklık getirmeye ne dersiniz?

Söz konusu Britanya ve Birleşik Krallık olduğunda bu karışıklık coğrafi bölge ismi ile siyasi devlet isminin birbiri karıştırılmasından kaynaklanıyor. Kısaca Birleşik Krallık dediğimiz ‘Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı’ aslında tek bir ülke gibi görünse de, 4 farklı ülkenin birleşmesinden meydana geliyor. Bu 4 ülke; İngiltere, İskoçya, Kuzey İrlanda ve Galler bağımsız bir devlet olarak Birleşik Krallığı oluşturuyor. Daha kolay anlaşılması için Birleşik Krallık’ı tek bir ülke olarak değil ‘birden fazla ülkeden oluşan ülkeler topluluğu’ olarak düşünebilirsiniz.

Britanya ise coğrafi bir bölgeyi tanımlamak için kullanılmaktadır. Britanya Adaları olarak bilinen takım adaların en büyüğü Büyük Britanya adasıdır. İskoçya, İngiltere ve Galler ülkesinin bulunduğu kara parçası ‘Büyük Britanya’ olarak geçmektedir. Bir diğeri ise İrlanda adasıdır. Bugün İrlanda adasında İrlanda Cumhuiyeti ve kuzeyde Birleşik Krallık’ın bir parçası olan Kuzey İrlanda bulunmaktadır.

‘İrlandalı’ kelimesi ise, Birleşik Krallık’ın parçası olan Kuzey İrlanda vatandaşları için değil, İrlanda Cumhuriyeti vatandaşları için kullanılan bir terimdir.

İngiltere ise Büyük Britanya adasında yer alan, Birleşik Krallığın en büyük parçasını oluşturan ülkedir. İngiltere’nin Birleşik Krallık içindeki önemini anlamak için öncelikle siyasi yönetime bakmak gerekir.

Birleşik Krallık nasıl yönetiliyor?

İngiltere Krallığı 1707 Birlik Eylemleri sonrasında İskoçya Krallığı ile birleşerek “Büyük Britanya Adıyla Tek Bir Krallıkta Birleştiğini” ilan etti. 1801’de Büyük Britanya Krallığı ile İrlanda Krallığı birleşerek Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığını oluşturdu. İrlanda’nın bölünmesi ile 1922’de Kuzey İrlanda adanın Birleşik Krallık içindeki tek parçası olarak kaldı ve adı “Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı” olarak değiştirildi.

Birleşik Krallığı’n yönetimi şekli üniter bir parlamenter demokrasi ve anayasal monarşidir. Devlet Başkanı Kral III. Charles, siyaset üstü bir konuma sahiptir. 8 Eylül 2022 tarihinde Kraliçe II. Elizabeth’in vefatı üzerine hükümranlığı devralmıştır.

Birleşik Krallık Parlamentosu, Avam Kamarası ve Lordlar Kamarası olmak üzere iki kanatlı bir yapıya sahiptir. Seçimle teşkil edilen Avam Kamarası, 650 milletvekilinden oluşmaktadır. Atama ve veraset yoluyla oluşan üst organ Lordlar Kamarası’nda ise, 800 civarında üye bulunmaktadır. Birleşik Krallık’ta son genel seçimler 4 Temmuz 2024 tarihinde düzenlenmiş, İşçi Partisi lideri Keir Starmer Başbakanlık görevini üstlenmiştir.

Neden Birleşik Krallık denilince akla İngiltere gelir?

Peki neden Birleşik Krallık denildiğinde akla İngiltere gelir? İşte bu sorunun cevabı Birleşik Krallık’ı oluşturan kurucu ülkelerden İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’da yetki devrine (devolution) dayalı bir siyasi yapılanma olmasıdır. Yetki devri gereğince, yasama ve yürütme yetkilerinin bir bölümü, Birleşik Krallık Parlamentosu (Westminster) tarafından farklı ölçülerde olmak üzere İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’daki ulusal parlamentolara devredilmiştir. Bu sistemde, merkezi parlamentonun yetki devrini geri alma veya değişiklik yapma hakkı muhafaza edilmektedir.

Yetki devrinden yararlanan kurucu ülkelerin, kendi egemenlikleri bulunmamaktadır. Yetki devri yapan bu kurucu ülkelerde anayasa, savunma, ulusal güvenlik, dış politika, vatandaşlık ve göç gibi konular, başkent Londra’daki Birleşik Krallık Parlamentosu’nun kontrolünde bulunmakta olup; yerel parlamentolar, bu konuların dışında kalan ve yetki devrinde bulunulmuş alanlarda yasama faaliyetinde bulunabilmektedirler.

Londra’nın başkent olması, kraliyet sarayı ve merkezi parlementonun burada bulunması sebebiyle İngiltere, Birleşik Krallık denildiğinde ilk akla gelen ülkedir.

Birleşik Krallık içindeki bu dört ülkenin her birine ait kendi bayrakları ve armaları da bulunmaktadır. İngiltere’nin Saint George Haçı, İskoçya’nın Saint Andrew Haçı, Kuzey İrlanda’nın Saint Patrick Haçı ve Galler’in Kırmızı Ejderha bayrağı vardır. Birleşik Krallık’ın bayrağı olan Birliğin Bayrağı (Union Jack) ise İngiltere, İskoçya ve İrlanda haçlarının bir araya getirilmesi ile oluşturulmuştur. Galler’in azizi David’in Birliğin Bayrağı’nda yer almama sebebi ise 1801 yılında bayrak tasarlandığında Galler’in İngiltere’nin bir parçası olarak sayılmasıdır.

Üzerinde Güneş Batmayan Ülke

Bir zamanlar dünyanın %25’ine sahip olan ve Üzerinde Güneş Batmayan Ülke olarak bilinen Birleşik Krallık’tan ayrılan birçok Afrika ülkesi, Hindistan, İrlanda gibi ülkeler bulunsa da bugün halen büyük bir etkiye ve siyasi güce sahiptirler. Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallık’ığının bir parçası olmamasına rağmen kralı devlet başkanı olarak tanıyan ülkeler Milletler Topluluğu ( Commonwealth Realm)’nu oluşturmaktadır. Bu ülkeler Birleşik Krallık’ın tahtında oturan kraliçe veya kral tarafından atanan genel valiler ile yönetilmektedir. Bugün Kral III. Charles aynı zamanda İngiliz Milletler Topluluğunun başkanıdır. Bu topluluğa içerisinde Kanada, Avustralya, Papua Yeni Gine, Yeni Zelanda, Jamaika, Solomon Adaları, Belize, Bahamalar, Barbados, Saint Lucia, Saint Vincent ve Grenadinler, Grenada, Antigua ve Barbuda, Saint Kitts ve Nevis ile Tuvalu dahildir. Hepsi bağımsız ülkeler olmalarına rağmen küçük bir siyasi gerçek var ki Kral’ı devlet başkanı olarak tanımaktadırlar. Ülkelerin tümünün nüfus toplamı 2,5 milyardır.

Kral’a ait üç ülke daha vardır, bunlar Kral Bağımlıları (Crown Dependencies): The Isle of Man, Jersey ve Guernsey. Milletler Topluluğu’nun aksine bunlar bağımsız milletler olarak kabul edilmez, kral tarafından özerlik verilmiş Birleşik Krallık vatandaşlarıdırlar.

Bir İrlandalıya İngiliz derseniz nasıl tepki görürsünüz?

Her ne kadar sözü edilen ülkelerin vatandaşları Birleşik Krallık vatandaşı olsalar da Britanyalı olarak anılmaktan hoşlanmayabilirler. İskoç, İngiliz, Gallerli, veya Kuzey İrlandalı terimlerini tercih etmek daha doğru ve nazik olacaktır. Özellikle de İngiliz olarak nitelendirilmek istemeyeceklerdir.

Bir İrlandalı, İngiliz sanıldığında kişisel tavrına ve bağlama göre farklı tepkiler verebilir. Kimisi açıklama yolunu seçerek “Aslında İrlandalıyım.” diyebilir. Mizah yolunu seçip “Yaklaştık ama puro yok.” diyip gülebilir. Kimisi kayıtsız kalabilir, kimisi ise üstüne basa basa “İrlandalı” olduğunu söyeleyebilir. Aynı durum İskoçlar ve Gallerliler için de geçerlidir.

Bunun altında yatan sebepler belki İngilizlerin ilk sömürgeleştirdiği milletlerin İralndalılar, İskoçlar ve Galerliler olmasıdır, belki bazı İngilizlerin onları küçümseyerek kırsalda yaşayan hayvancılık yapan basit insanlar olarak görmesidir.

İngilizlerin özellikle İrlandalılara karşı bu kayıtsız tavrını İngiliz halkının %54’ünün Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallık’tan ayrılmasından hiçbir şekilde rahatsız olmayacağını gösteren 2020 YouGov anketi de göstermektedir.

Kuzey İrlandalılar için de yapılan anketler Birleşik Krallık’tan ayrılma fikrinin Brexit sonrası arttığını gösteriyor. Küçülen bir Birleşik Krallık’ta kalıp içeriden ateşli İngiliz milliyetçiliği tarafından tüketilmek veya tam Avrupa üyeliğine erişimi olan giderek daha ilerici ve etkili bir İrlanda’ya katılmak arasında gidip geliyor Kuzey İrlandalılar. Irish Times için 2022’de yapılan bir anket, Kuzey İrlanda’daki insanların %54’ünün AB üyeliğini desteklediğini ve tüm seçmenlerin %37’sinin bu olasılığın İrlanda birliğini destekleme olasılıklarını artıracağını söylüyor.

Hal böyleyken en doğru ve nazik olan Birleşik Krallık’tan bir kişiye öncelikle hangi ülkeden olduğunu sormak, ona Britanyalı demek yerine İngiliz, İrladalı, İskoç veya Gallerli demek olacaktır. Britanyalı demek bir Türkiye’de yaşayan birine Anadolulu demek gibi bir şey.