Foto Kaynak: WebTekno
Kobra etkisi, bir çözüm önerisinin beklenmedik bir şekilde durumu daha kötü hale getirdiği, yani “ters tepki” ya da “beklenmedik sonuç” doğurduğu durumu tanımlar. Kısacası, problemi çözmeye çalışırken, çözüm daha büyük bir problemi doğurur. Bu terim, Hindistan’da 19. yüzyılda yaşanan ilginç bir olaydan doğmuştur.
İşte bu ilginç olayın hikayesi
19. yüzyılda İngiliz yönetimi altındaki Hindistan’da, kobra yılanları askerler için büyük bir sorun teşkil ediyordu. Hakkında hiçbir şey bilmedikleri ve karşı koyamadıkları zehirli kobra yılanları tarafından sokulan birçok ingiliz askeri ölünce yetkililer kobra yılanlarını ortadan kaldırmak için bir çözüm önerdi: “Her öldürülen kobra yılanı için para ödülü verilecek!”. Başta kulağa mantıklı gibi gelse de, bu çözüm önerisi kısa sürede beklenmedik bir duruma yol açtı.
İlk başta, insanların ödül kazanmak için kobra yılanlarını öldürmeye başlanması ile kobra sayısında azalma görüldü. Ancak, bir süre sonra ödül parasının tatlılığına alışanlar yılanları öldürmek yerine, onları yakalayıp beslemeye ve üretmeye başladılar ve sistem karmaşık bir hal aldı. Durumu fark eden yetkililer ödül sistemini durdurunca, yetiştiricilerin kobraları serbest bırakması ise kobra popülasyonu tekrar artırdı. Hatta başlangıçtakinden de fazla bir popülasyona oluşmasına sebep oldu. Yani, iyi niyetle yapılan bir çözüm önerisinin, aslında sorunun büyümesine ya da başka istenmeyen yan etkilerin ortaya çıkmasına yol açabilir. Bu nedenle kısa vadeli çözümlerin, uzun vadede ne gibi geri dönüşleri olabileceğinin iyi değerlendirilmesi gerekir.
Problemi daha da içinden çıkılmaz hale getiren bu durum, iyi niyetli politikaların nasıl ters tepebileceğine ve istenmeyen sonuçlar doğurabileceğine örnek olarak anlatılır. Bir anlamda, çözüm bulmaya çalışırken yeni bir sorun yaratmış oluyorsunuz. Kısacası, çözümün de bir “kobra” gibi geri tepebileceğini unutmamak gerekiyor.
Kaynak:
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın