Foto Kaynak: Anadolu Ajansı
Sosyal medya ağı X’te (Twitter) paylaşılan ve Çin’de hava kirliliğindeki azalmayı gösterdiği ileri sürülen bir görselin gerçekliği merak konusu haline geldi. Aynı yerde sadece iki yıl arayla çekilmiş olduğu iddia edilen görüntüler arasındaki “hava kalitesi” farkı gerçek mi?
Norveçli diplomat ve politikacı Erik Solheim, “Çin kirliliğe karşı savaşı büyük ölçüde kazandı. Son on yıldaki ilerlemenin hiçbir yerde emsali yok.” notuyla birlikte bir görsel yayınladı.
İlgili paylaşım: https://x.com/hakandogu1166/status/1843199740671918097
Çevreci politikacı Solheim’in yayınladığı görsel Türkiye’deki pek çok kullanıcının da dikkatini çekti. X kullanıcısı Hakan Doğu da söz konusu paylaşımı alıntıladı. Doğu’nun aktarımı “Aşağıdaki 2012 ve 2024’te aynı yerde çekilmiş iki fotoğraf, Çin’de elektrikli araçlar ve kapatılan termik elektrik santraller ile nasıl azaldığını gösteriyor. Çin’in elektrikli araçlarda başarısının arkasında böyle bir neden de var. Bir taşla iki değil 4-5 kuş vurma durumu.” şeklindeydi.
Bu paylaşımın ardından pek çok kullanıcı, Çin’de hava kalitesinin gerçekten de elektrikli araç dolaşımının artmasıyla -yani içten yanmalı motora sahip araçların azalmasıyla- arttığı iddiasını merak etmeye başladı. Peki, gerçekten de Çin’de hava kalitesi elektrikli araçların artmasıyla arttı mı?
Çin elektrikli araç pazarında lider
Çin, elektrikli araç endüstrisinde dünya çapında 1 numaraya yükselmiş durumda. Hem elektrikli araç kullanım oranı bakımından hem de ihracat bakımından Çin, ABD ve Avrupa ülkelerini geride bırakmayı başardı.
Son yıllara ilişkin veriler, Çin’de elektrikli araç satışlarının yüzde 100’ün üzerinde arttığını ortaya koyuyor. Bu demek oluyor ki, fosil yakıtlı araç satışları eskisinden daha az.
Çin’de çekilen fotoğraflar gerçek mi?
Kolaj yapılmış olan görseli arama motorunda arattığımızda karşımıza BBC News Mundo’da (İspanyolca) 2015 yılında yayınlanmış bir haber çıkıyor. BBC News Mundo’da benzer bir kolaj ile yayınlanmış olan fotoğraf da söz konusu X paylaşımındaki karşılaştırmaya oldukça benziyor. Ancak fotoğraflar aynı değil.
8 Aralık 2015 günü “Impactantes fotos de Pekín en alerta roja por la fuerte contaminación / Yoğun kirlilik nedeniyle kırmızı alarma geçilen Pekin’den şok fotoğraflar” başlığıyla yayınlanan haberin detaylarında ise şu ifadeler kullanılmış:
“Çin’in başkenti Pekin’i yoğun bir kirlilik sisi kaplıyor ve yetkililer ilk kez kırmızı alarm ilan etti. Yetkililer, araç trafiğine kısıtlamalar getirmek ve bazı fabrikaların faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldı. Bu haftaki seviyeler şehirde şimdiye kadar kaydedilen en yüksek seviye olmasa da, Çin hükümeti iki yıldan fazla bir süre önce benimsediği dört kademeli sistemde ilk kez kırmızı alarm ilan etti.
Yukarıdaki fotoğraflarda sadece bir aylık farkla Tiananmen Meydanı’nın kirlilik nedeniyle neredeyse fark edilemez hale geldiğini görebilirsiniz.”
Bununla birlikte, iki görselin tam olarak hangi tarihlerde çekildiğine ve ilk kim/kimler tarafından yayınlandığına ilişkin bir kanıt bulunmuyor. Ayrıca sosyal medyada ve forumlarda yayınlanan kolajı “Çin’in elektrikli araç ve elektrik santrali kullanımını artırmasıyla hava kalitesini iyileştirdiği” şeklinde sunmak oldukça yanıltıcı görünüyor. Zira bu iki fotoğraf ek bir bağlam olmadan hiçbir şey ifade etmiyor.
Öncelikle, şu soruları sormamız gerekmekte?
Bu fotoğraflar ne zaman çekildi? Hangi gün, ay ve yılda? Bu sorunun cevabı oldukça önemli. Çünkü havanın son derece açık olduğu günlerde, aynı hava koşullarında mı çekildi yoksa bir fotoğraf gökyüzünün mavi olduğu gün, diğeri gökyüzünün kapalı olduğu gün mü çekildi?
Eğer iki fotoğraf gerçekten yılın aynı zamanlarında ve ayna hava şartları varken çekildiyse, Çin hava kirliliğini temizlemek için ne yaptı?
Kirlilik en basit şekilde yer mi değiştirdi yoksa gerçekten azaldı mı?
Bu soruların cevabını, sadece tek bir görsel kolajına bakarak cevaplamak mümkün görünmüyor. Bu görüntülerin nerede, hangi günlerde, hangi hava koşulları varken çekildiği bilgisine ulaşamıyoruz.
Reddit forumundaki birçok kullanıcı da, Pekin’de yaşadıklarını belirterek kentte bir gün içinde bile hava kalitesinde dalgalanma görebildiklerini, bu nedenle görseller arasındaki farkın bu şekilde açıklanamayacağını belirtiyor.
Kullanıcılar ayrıca, kent yönetiminin spor etkinlikleri, büyük çaplı festivaller, milli törenler vb. için bazı günlerde fabrikaların çalışmasını durdurduğunu, bu nedenle o günlerde hava kalitesinde iyileşme olabildiğini ifade ediyor.
Pekin’in hava kalitesi
Çin’de yıllık hava kirliliği nedenli ölümler 2005 yılında yılda 2,6 milyon kişiye ulaşmıştı. O zamanlar Pekin, dünyanın en kirli şehirleri arasında ilk sırada yer alıyordu. Hatta sporcuların sağlığına ilişkin endişeler, 2008 Olimpiyat Oyunları hazırlıklarını gölgede bırakmıştı.
Ancak kömür yakıtlı elektrik santrallerine ve endüstriyel tesislere temizleme teknolojileri takılarak ve ardından bunların fosil gaza dönüştürülmesiyle hızlı gelişmeler yaşandı. Yeni araçlara daha sıkı emisyon kontrolleri takıldı ve yakıtlar iyileştirildi.
Buna rağmen, Pekin yönetiminin verileri kentteki partikül kirliliğinin 2013’ten 2022 sonuna kadar geçen 10 yılda yüzde 60’tan fazla azaldığını gösterse de, bu oran hala Dünya Sağlık Örgütü’nün öngördüğü sayıdan altı kat daha fazla.
Kaynaklar:
BBC News Mundo – https://www.bbc.com/mundo/noticias/2015/12/151208_china_contaminacion_alerta_roja_gtg
The Guardian – https://www.theguardian.com/environment/article/2024/aug/09/beijing-air-pollution-study-could-unlock-solution-to-persistent-smog
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın