Foto Kaynak: Eksi Seyler
Damacana adı nereden geliyor? Fransız kraliyetinde yaşanan bir olayla ilişkisi var mı? Sosyal medyada viral olan bir videoda, damacana adının kökenine ilişkin dikkat çeken bir iddia yer aldı. Peki, videodaki iddia doğru mu?
Öncelikle videodaki iddiaya bir bakalım. Instagram ve X’te çokça paylaşılan videoya göre, bir Fransa Kralı, kraliyetin şişe yapmaktan sorumlu ustası Jean’den “çok büyük ama estetik açıdan güzel” bir cam şişe yapmasını ister. Belli bir zaman geçer ve usta, yaptığı cam şişeyi önce arkadaşlarına gösterir. Arkadaşları bir süre alay edip, gülüşürler. Jean, neden şişeye güldüklerini sorduğunda ise beklemediği bir cevapla karşılaşır; arkadaşları ona “Bu şişe karına benziyor. Üst tarafı dar, alt tarafı geniş” der. O şişeye o günden sonra ‘Jean’ın karısı’ yani Fransızca olarak ‘Dam a Jean’ denilir. İşte bu ismin zamanla ‘damacana’ olduğu ileri sürülüyor. Peki, bu iddia doğru mu?
Video:
Bu iddiayı geçtiğimiz yıllarda tiyatro sanatçısı, yazar ve şair Sunay Akın da sosyal medya hesaplarından paylaşmış, hikayenin yaygınlaşmasına katkıda bulunmuştu. Ancak ‘damacana’ isminin ilk damacanayı ürettiği öne sürülen cam ustası Jean’in eşinin vücut şekline benzemesinden esinlenerek geliştirildiği iddiası doğru değil.
Damacana adının kökeni
Su ve içki gibi sıvıları muhafaza etmeye yarayan damacana kelimesinin kökeni hakkında etimolojik bir bilgi net değil. Bununla birlikte, söz konusu hikayenin doğruluğuna ilişkin hiçbir kanıt bulunmuyor.
Damacana kelimesinin bahsetmiş olduğumuz hikayeye benzer bir şekilde, Fransızca “dame-jeanne” (Leydi Jeanne) ifadesinden geldiği de iddialar arasında. Bu kelime Fransa’da 17. yüzyıldan itibaren kullanılmıştır.
Damacana kelimesinin İtalyanca “damigiana” kelimesinden geldiği kanısı hakimdir.
İngilizcedeki “demijohn” kelimesi ise büyük gövdeli, küçük boyunlu ve hasır işlemeli kaplaması olan cam kaplar için kullanılır.
İran’ın “Damgan” şehrinin adından türediğine ilişkin de bir iddia bulunur.
“Damacana” TDK sözlükte nasıl geçiyor?
Türk Dil Kurumu Sözlükleri’nde de kelimeyi arattık. Damacana kelimesini arattığımızda, “Su vb. sıvıları taşımaya yarayan, dar ağızlı, şişkin karınlı, genellikle hasır veya plastik sepet içinde korunan büyük şişe” tanımı bizi karşılıyor. Sözcüğünün nereden geldiğine de ışık tutan TDK, damacana kelimesinin Türkçe’ye İtalyanca “damigiana” kelimesinden geldiği belirtiliyor.
Kaynaklar:
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın