Foto kaynak: Yeşilist
Araştırmalara göre her yıl 1,15 ila 2,41 milyon ton plastik okyanuslara giriyor. Deloitte ile iş birliği içinde yürütülen bir çalışmaya göre, deniz plastik kirliliğinden kaynaklanan yıllık ekonomik maliyetlerin 6-19 milyar ABD doları arasında olduğu tahmin ediliyor. Maliyetler plastiğin turizm, balıkçılık, su ürünleri yetiştiriciliği ve hükümetler tarafından temizlikleri üzerindeki etkisinden kaynaklanmaktadır. Bu durumda iki sorunu ele almak gerekiyor; birincisi okyanuslarda hali hazırda bulunan plastiklerin temizlenmesi, ikincisi ise daha fazla plastiğin okyanuslara ulaşmasının engellenmesidir.
Okyanusların plastiklerden arındırılmasını 2013 yılında kurulan The Ocean Cleanup faaliyete geçecek olan System 003 isimli özel teknikleri ile başaracaklarını düşünüyorlar. Hedefleri 2040 yılına kadar yüzen okyanus plastiğinde %90’lık bir azalmaya ulaşmak olan Ocean Cleanup geçmişte hedeflerine ulaşamamış olsa da yeni projelerle giderek artan miktarda plastik toplamayı başarıyorlar.
Ocean Cleanup nasıl kuruldu?
Hollandalı bir genç olan Boyan Slat, 18 yaşındayken memleketi Hollanda’nın Delft kentinde The Ocean Cleanup’ı kurdu. Boyan Slat , 16 yaşındayken Yunanistan’da tüplü dalış yaparken balıktan çok plastik poşet gördü. “Neden bunu temizleyemiyoruz?” diye düşündü. Bu soru onu bir okul projesi için plastik kirliliği sorununu araştırmaya yöneltti. Plastiğin beş büyük okyanus girdabında biriktiğini öğrendi; bunlardan en büyüğü Büyük Pasifik Çöp Lekesi’ydi . Boyan Slat, 2012’de teknolojiyi kullanarak okyanusları plastikten nasıl arındırabileceğimiz hakkında bir TEDx konuşması yaptı. Video viral oldu ve ardından gelen ivme onun okulu bırakmasına ve The Ocean Cleanup’ı kurmasına olanak sağladı.
Bugün Ocean Cleanup ekibi, dünyadaki okyanusları plastikten arındırmak için günlük olarak çalışan 120 mühendis, araştırmacı, bilim insanı, hesaplamalı modelleyici ve yardımcı rollerden oluşuyor.
Hedefleri 2040 yılına kadar yüzen okyanus plastiğinde %90’lık bir azalmaya ulaşmak olan bu ekibin ilk yıllarında başarılı olamadığı görülüyor. Fakat ekip büyümeye devam ediyor, yeni projeler üretiyor ve hükümetler ve özel şirketlerden oldukça iyi parasal destek görüyor.
Okyanuslardaki plastikler beş büyük alanda toplanıyor, en büyüğü ise Büyük Pasifik Çöp Lekesi.
Her yıl 1,15 ila 2,41 milyon ton plastik okyanusa giriyor. Bu plastiğin yarısından fazlası sudan daha az yoğundur, yani denize girdiğinde batmayacaktır. Bu plastikler deniz ortamında dayanıklılık gösterir ve uzun mesafeler boyunca taşınmalarına olanak tanır. Açık denizlere doğru yol alırken deniz yüzeyinde kalırlar, birleşen akıntılarla taşınırlar ve sonunda yamalarda birikirler. Dünya okyanuslarında beş açık deniz plastik birikim noktası bulunur. Büyük Pasifik Çöp Lekesi, dünyadaki en büyük okyanus plastiği birikimi olup Hawaii ve Kaliforniya arasında yer almaktadır. Bu çöp birikiminin kapladığı tahmini yüzey alanı 1,6 milyon kilometrekare olup, Teksas’ın iki katı, Fransa’nın ise üç katı büyüklüğündedir.
Çevreye daha fazla plastik atıldıkça bu devasa alanda güneş, dalgalar ve deniz yaşamının etkileri altında daha küçük mikroplastiklere dönüşene kadar tonlarca plastik birikmeye devam edecektir. Mikroplastiklere dönüştüklerinde ise okyanusların temizliği mümkün olmayacak ve yaşam döngüsü içerisinde bu plastikler bir şekilde balıklara ve oradan da insan vücuduna ulaşacaktır.
Ocean Cleanup plastiklerin parçalara ayrılmadan önce yüzer haldeyken toplanması için 2013 yılından bu yana farklı projeler geliştirdi. Bu projeler test edildi, başarısız oldu, geliştirildi ve tekrar test edildi. Slat, bu başarısızlıkları şakayla karışık “planlanmamış öğrenme fırsatları” olarak nitelendirdi. Şimdi bu öğrenme fırsatlarının onları ne kadar ileriye götürdüğünü görme zamanı da geldi.
Sistem 001’den üçüncü nesil projeye kadar başarılı olunamadı.
2018 yılında, yıllar süren testlerin ardından Sistem 001 prototipi suya indirildi. Bu, altında net 3 metre derinliğinde bir su bulunan, 600 metre uzunluğunda, serbest yüzen bir boruydu. Fakat Pasifik Okyanusu’ndaki ilk sonuçlar pek de ümit verici olmadı: Ağ, toplaması gereken plastikle birlikte akıntıda sürükleniyordu.
Daha sonra dalgalı deniz ağın 80 metrelik bir bölümünü kopardı ve ağ, yamalanmak üzere limana çekildi. O dönem ABC’ye konuşan fiziksel oşinograf Kim Martini de dahil olmak üzere eleştirmenler, tasarımın deniz canlılarını tuzağa düşürme potansiyeline sahip olduğundan ve kendisinin yüzen bir çöp parçası haline gelmesinden endişe duyduklarını belirttiler.
Aylar süren onarımların ardından aynı sistem, yavaşlatmak ve plastik toplama verimini artırmak için paraşüt benzeri bir deniz çapası takılarak suya gönderildi. Fakat sonuç değişmedi: başarısızlık.
2019 yılına gelindiğinde GPS vericileriyle donatılan bir serbest yüzen sistemi ile Sistem 001B faaliyete geçirildi. Bir geminin birkaç ayda bir veya daha uzun aralıklarla ağlarda toplanan plastikleri toplamak için ziyarette bulunması gerekiyordu. Az maliyetli ve enerji tasarruflu bir fikirdi ama başarılı olamadı.
Ocean Cleanup bu kez “Jenny” lakaplı Sistem 002 ile okyanusları temizlemeye koyuldu. Sistem 002’nin, 800 metre uzunluğundaki ağını suda çeken bir değil iki gemisi vardı ve bu gemiye “aktif tahrik” sağlıyordu. Ayrıca ağın ortasına çöplerin yönlendirilip toplanabileceği uzun bir cep eklendi. Bu sistem ile The Ocean Cleanup’a göre 2022 yılında Pasifik’ten 153 tondan fazla plastik toplandı. Fakat bu hedeften uzaktı ve toplanan plastiklerin geri dönüşüm için uygunluğu da tartışma konusu oldu. Hatta sosyal medyada Ocean Cleanup’ın yayınladığı fotoğraftaki plastiklerin okyanustan toplanmış olamayacağına, yeterince aşınmış görünmediğine dair iddialar da ortaya atıldı.
Fakat Ocean Cleanup çalışmalarına devam ediyor. Ocean Cleanup şu anda gemide plastik sıkıştırıcı da bulunan Sistem 002B’yi test ediyor. Ayrıca, 800m 002 prototipinin üç katı büyüklüğünde olacak olan Sistem 03’ün faaliyete geçeceğini söylüyor.
The Ocean Cleanup, Sistem 03’ün tasarımını geliştirmenin yanı sıra, “temizlik maliyetine oranı” olan “temel performans göstergesi” üzerinde de çalıştığını söylüyor.
Nisan 2022’de 7 yıllık ortaklık planı olan Kia’nın da desteği ile Ocean Cleanup Sistem 003’te yakalama kapasitesini artırırken Kia’nın elektrikli araçlarında okyanus plastiğini kullanarak geri dönüşüm için gerekli malzeme ve desteği de almış oldular.
Şirkketin Ortaklar Direktörü Nishia Bakker; “System 03’ün ötesinde, her beş yılda bir Büyük Pasifik Çöp Lekesi’nin %50’sini ortadan kaldırabilecek bir sistem filosu konuşlandırmayı planlıyoruz. Ancak bunu tek başımıza yapamayız. Bağlı ve değerli ortaklarımız ve özellikle küresel ortağımız Kia, The Ocean Cleanup’ın plastiksiz okyanuslar konusundaki ortak hedeflerimizi gerçeğe dönüştürmesi için olmazsa olmaz olmaya devam ediyor,” diyor.
Burada maliyetin karşılanması konusunda olumsuz düşünceler de mevcut. “Temel sorun şu ki … sahip olduğu iki tekne, o balıkçı tekneleri, günlük 15.000-20.000 dolara mal oluyor. Düşük değerli plastiğin geri dönüştürülmesi sürdürülebilir değil,” diyor Wollongong Üniversitesi’nden Profesör Alistair McIlgorm. Fakat Ocean Cleanup düzenlediği bağış toplama kampanyalarında oldukça fazla para topluyor. Grubun ayrıca küresel şirketlerle çok sayıda ortaklığı var — bunların arasında bankalar, nakliye şirketleri ve büyük meşrubat markaları da var. Ayrıca hayırseverlerin ve hükümet sponsorlarının da faydalanıcısı. Bu da büyük planlarının gerçekleşmesi ve gerçekten de okyanuslardaki plastiklerin toplanması konusunda umutlu olmamızı sağlıyor.
Maliyet dışında okyanuslarda plastiklerin toplanmasını zorlaştıran engeller var.
Profesör McIlgorm’a göre, karşılaşılacak en büyük sorunlardan biri, çöp alanının tek tip bir plastik adası olmaması olacaktır. Bazı yerlerde çok fazla plastik varken, bazı yerlerde ise çok az plastik bulunuyor. Bu durumda denizde dolaşıp yakıt israfına neden olacaktır.
The Ocean Cleanup ise yoğun birikim alanlarına ulaşmak için bilgisayar modellemesi ve gelişmiş gemi navigasyon teknolojisinden yararlandıklarını söylüyor. Boyan; “Büyük Pasifik Çöp Alanı’na baktığınızda, çok yüksek plastik yoğunluğuna sahip bazı alanlar ve neredeyse boş olan diğer alanlar var. Bu sıcak noktaların içinde sürekli temizlik yaparsak, elbette temizlik operasyonumuzda çok daha etkili olabiliriz.” diyor.
Okyanuslara çöp taşıyan nehirler
Şirketin 2021’de gerçekleştirdiği araştırma, dünyadaki nehirlerin yaklaşık 1.000’inin küresel okyanus plastik kirliliğine katkıda bulunan nehir kaynaklı plastiğin %80’inin kaynağı olduğunu gösteriyor.
Boyan, “Nehirler aslında çöpleri karadan denize taşıyan atardamarlardır” dedi. “Yağmur yağdığında plastik sokaklardan derelere, nehirlere ve en sonunda okyanusa akıyor.”
Bu nehirlerle başa çıkmak için Ocean Cleanup bir Interceptor araç takımı geliştirdi.
ABD, Jamaika, Orta Amerika ve Asya’daki nehirlerdeki çöpleri toplamak için deneme sürümleri de dahil olmak üzere 11 adet “aracı” devreye aldılar. Boyan, “Ama nihai olarak bunu dünyadaki en çok kirleten 1.000 nehrin tamamına yaymayı hedefliyoruz.” dedi ve hükümetlerin de desteği ile tüm nehirleri temizlemeye çalıştıklarını belirtti.
İnterceptor ile Guatemala nehrinde, üç haftada 2,5 milyon pound çöp topladı. Los Angeles County, önleyici geldikten sonra yakındaki plajlardaki çöplerde %75’lik bir azalma gördüğünü söyledi.
2022’de The Ocean Cleanup okyanustan 153 tondan fazla çöp topladı. Ancak, müdahale araçları nehir sistemlerinden yaklaşık 840 ton topladı. Görünen o ki nehirlerde çöpleri engellemek konusunda okyanuslarda çöp toplamaktan daha başarılı oldular. Slat’ın “musluğu kapatma” projesi tüm dünyadaki 1000 nehre ulaşırsa ki bu nehirler arasında Türkiye’de bulunanlar da var, okyanuslarda çöp oranı giderek azalacaktır.
Profesör McIlgorm, finansmanını kara projelerine odaklamanın, Büyük Pasifik Çöp Lekesi’ni temizlemeye çalışmaktan bu aşamada daha büyük bir etki yaratacağı konusunda hem fikir ama nehirler de değil, doğrudan evler ve caddeler. “İdeal yer onu karada durdurmaktır. Başarısız olursanız, o zaman nehirleri hedef alın. Okyanus çöp yığınları yolun sonudur.” diyor.
BBC News’e bunun 2012’de yola çıktığında hayal ettiğinden daha zor olduğunu kabul eden Slat; “Gezegenin oldukça büyük olduğu ortaya çıktı… Ele almamız gereken yaklaşık 1.000 nehir ve beş okyanus çöp alanı var, [bu yüzden] ilk birkaç yıl gerçekten sorunu anlamaya çalışmakla geçti… Okyanuslardaki eski kirliliği temizlemek ve nehirlerdeki plastiği okyanuslara ulaşmadan önce durdurmak için bu teknolojilere sahip olduğumuzda, çok da uzak olmayan bir gelecekte kendimizi işsiz bırakabileceğimize gerçekten inanıyorum” diyor. Bu konuda haklı olduğuna inanmayı herkes isteyecektir.
KAYNAKLAR:
https://theoceancleanup.com/sources/
https://www.bbc.com/news/technology-64744926
https://www.sustainableplastics.com/news/ocean-cleanup-reclaims-record-55-tons-plastic-waste-pacific
https://www.cbsnews.com/news/ocean-cleanup-river-interceptors-plastic-boyan-slat/
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın