Daha önce hiç böyle bir bilgi kulağınıza çalındı mı bilmiyoruz ama çok ilginç bu olgu hem araştırmalarla hem de son dönemdeki verilerle ortaya konulmuş durumda; kayınvalidesi vefat eden yöneticilerin şirketlerinde gözle görülür oranda karlılık artıyor.
Foto: Pixabay, Ray_Shrewsberry
Üstelik hangi sektörde ya da hangi ülkede olursa olsun durum değişmiyor. 2000 ve 2020 yılları arasındaki neredeyse çeyrek asırlık periyottaki S&P 500 şirketlerinde görev alan CEO’ların ailelerindeki kayıpları ve bu kayıpların şirketlerin karlılığına olan etkilerini inceleyen bilimsel bir araştırmaya göre kayınvalidelerin ölümü karlılığı artırmada payı en fazla olan etmen.
Bu araştırma kapsamında diğer kişisel olayların ve ailevi sorunların şirketlerin karlılığına etkilerini gözlemlemenin yanı sıra en ilginç bulgulardan biri de yöneticilerin kayınvalidelerinin ölümünün teknik ve finans olarak aslında kötü bir gelişme olmadığı yönünde. Tabii ki sosyolojik olarak ve insani ilişkiler bakımından farklı ve özgün istisnai hikayeler olsa da Avrupa ve Amerika’daki birçok yönetici için kayınvalidenin vefatı şirketle alakalı iyi tablolara neden olmuş.
Bu trajikomik olguya göre CEO’ların veya diğer yönetici türlerinin aile ve şirketlere katkıları arasında doğrudan bir ilişki var. Bunu hemen hemen herkes kolaylıkla tahmin edebilir. Ancak kayınvalidenin ölümünün şirket için iyi bir gelişme olacağını tahmin etmek sanırım kolay değil.
Rasyonel Bakışla Nedenleri Düşünelim
Öncelikle üst düzey bir yönetici, CEO veya buna benzer bir pozisyonlarda olduğunuzu hayal edelim. Böyle bir sorumluluk zaman paylaşımı ve yönetimi gerektirir. Aile fertleriyle kaliteli zaman geçirmeniz gerekirken hem hobileriniz ve spora vakit ayırmalı hem de işle ilgili görev ve toplantılara katılım sağlamalısınız.
Ailevi Sorumlulukların Azalması Önemli Bir Etken
Bir CEO seviyesinde yaşamda bu koordinasyonu sağlamak, optimizasyonu profesyonel ve adil şekilde sürdürmek zor olabilir. Aslında kayınvalidenin ölümünü bu bakış açısı üzerinden değerlendirdiğimizde ailevi sorumlulukların orta ve uzun vadede azalması ile CEO’ların şirketleri ile ilgili önceliklerinde olumlu değişiklikler olması gayet normal. Bu nedenle ilk sebep olarak bu araştırmanın da bulgularını göz önünde bulundurarak “Ailevi Sorumlulukların Azalması” dememizde bir beis yok.
Kaynananın Yokluğu: Psikolojik Rahatlama
Dünyada pek çok popüler şirket de dahil olmak üzere kayınvalidesi vefat eden yöneticilerin belirli bir süre sonra, genellikle kısa süreli yas dönemlerinde düşüş görülse de şirketleriyle kurdukları organik ilişki daha kolay derinleşebilmekte ve zaman yönetimi için daha esnek bir zemin bulunmaktadır. Kayınvalideler ve damatlar veya kayınvalideler ve gelinler arasındaki toksik, zedeleyici iletişim sadece Türkiye ve benzer kültürlere ait bir motif değil.
Dünyanın neresine gidersek gidelim, aile bağları ve bu bağların oluşturduğu beklentiler CEO gibi üst düzey yöneticiler için yorucu olabilmektedir. Olası ölüm ve benzeri olaylarla bu bağların zorunlu olarak kesilmesi CEO’larda erkek veya kadın fark etmeksizin psikolojik bir rahatlamaya neden olmaktadır.
Foto: Pexels, Brett Sayles
Yani sadece daha fazla boş zamanın elde edilmesi değil mental sağlık olarak daha zinde yöneticilerin oluşması da bu gelişmeye bağlı olarak düşünülebilir. Bu ilginç konu ile ilgili sürdürülen anket ve gözlemlerde, kayınvalidesi öldükten sonra belirli bir yas döneminden sonra psikolojik olarak daha iyi hissettiğini aktaran birçok yönetici olmuş. İlginç ama Amerika, İngiltere gibi gelişmiş ülkelerde ve kültürlerde dahi bu böyle. Demek ki kaynana her yerde kaynana, okyanus ötesinde de.
Motivasyon Değişiklileri
Bir diğer yaygın sebep de yöneticiler için kayınvalide ölümlerinin aile için bir dönüm noktası kabul edilmesidir. Bu sadece negatif iletişim içerisinde olan kayınvalide ve CEO’lar için geçerli değil tabi ki. Örneğin popüler bir şirketin üst düzey yöneticisi olduğunuzu ve kayınvalidenizle aranızın çok iyi olduğunu varsayalım. Eşinizin annesi değer verdiğiniz biriyse, böyle birini kaybetmek sizi çok üzecektir değil mi? Yas süresi belki de beklenenin çok üzerinde günler ve hatta aylarca sürecektir. İşte bu tip durumlarda da bazı şirketlerde karlılık oranının arttığı görülmektedir. Çünkü CEO’lar bu travmatik olaydan sonra vefat eden kişinin hatıralarını ve vasiyetlerini yerine getirmek, anmak ve onaylayacağı bir şekilde erdemli yaşamak için daha çalışkan reaksiyonlar gösterebilmektedir.
Bilimsel Perspektif de Bizimle Aynı Fikirde
Morten Bennedsen, Francisco Perez-Gonzalez, Daniel Wolfenzon’ın 1992 ve 2003 yılları arasında kaynananın problemli bir geleneksel olgu olmadığı varsayılan, gelişmiş bir ülke olan Danimarka’da sürdürdükleri araştırmada CEO veya diğer yönetim birimlerinin kayınvalide kayıplarında nasıl reaksiyonlar gösterdiği çeşitli verilerle sunulmuştur.
Araştırma kapsamında, 1992-2003 yılları arasında yöneticilerin ve aile üyelerinin ölümleri tespit edildi ve toplamda 1.476’sı CEO ve yönetim kurulu üyeleri, 1.483’ü eşler, 5.046’sı ebeveynler, 2.561’i kayınvalideler ve 415’i çocuklar olmak üzere 11.002 ölüm vakası incelendi.
Araştırmanın bazı bulgularını beraber inceleyelim:
Ana Bulgular:
1. CEO Ölümünün Etkisi:
– Bir CEO’nun ölümü, firma performansını önemli ölçüde olumsuz etkiler ve işletme kârlılığı, varlık büyümesi ve satış büyümesinde düşüşlere yol açar.
– Özellikle, CEO’nun ölümünden sonra varlıkların işletme getirisinin (OROA) %1.4 puan veya %18 oranında düştüğü görülmüştür.
2. Yönetim Kurulu Üyesi Ölümünün Etkisi:
– Yönetim kurulu üyelerinin ölümü, firma performansını anlamlı bir şekilde etkilemez, bu da tüm üst düzey yöneticilerin aynı düzeyde öneme sahip olmadığını göstermektedir.
3. Aile Ölümünün Etkisi:
– CEO’nun yakın aile üyelerinin (eş, çocuklar, ebeveynler vb.) ölümü de firma performansını olumsuz etkiler.
– Örneğin, eşin ölümü sonrasında OROA %0.8, çocuğun ölümü sonrasında %0.7 ve ebeveynin ölümü sonrasında %0.6 düşüş göstermiştir.
– Ancak tüm deney gruplarında kayınvalide ölümlerinde orta ve uzun vadede ortalama %12 oranında kar artışı görülmüştür.
4. Firma Büyüklüğü ve Etki:
– Küçük ve büyük firmalar, CEO’larını etkileyen şoklar sonrasında performanslarında önemli düşüşler yaşar, bu da CEO’nun rolünün firma büyüklüğünden bağımsız olarak kritik olduğunu gösterir.
5. Şokların Doğası:
– Sonuçlar, performans düşüşünün, aile üyelerinin işte doğrudan yer almasından ziyade CEO’nun kişisel şoklar sonrasında işini etkili bir şekilde yapma yetisinin azalmasından kaynaklandığını göstermektedir.
6. Yönetici Yeteneği ve Endüstri:
– Performans düşüşü, yönetici yeteneğinin daha önemli olduğu hızlı büyüyen endüstrilerde ve yüksek eğitimli iş gücüne sahip ortamlarda daha büyük olmaktadır.
Çalışma, CEO’ların firmaların başarısı ve performansı üzerindeki kritik rolünü göstermektedir. Onların ani yokluğu, ister ölüm ister kişisel şoklar nedeniyle olsun, firmanın operasyonları ve kârlılığı üzerinde ölçülebilir ve önemli bir olumsuz etkiye sahiptir. Bu, üst düzey yönetici yeteneğinin kurumsal yönetim ve firma performansındaki önemini vurgulamaktadır.
Veri setleri incelendiğinde küçük bir azınlık hariç bütün kayınvalide ölümü yaşayan yöneticilerin şirketlerinin karlılık oranında artış görülmektedir. Bu ilginç bilginin bilimsel olarak da veri setlerinde karşımıza çıkması itiraz hakkımızı azaltıyor.
Herkes İçin Geçerli Olmayabilir
Ancak siz yine de kayınvalidenizin sağlığı ile ilgili ve mutlu yaşaması için çabalarınızı eksik etmeyin. Bu bir genelleme olsa da sevgi ve saygının olduğu aileler için belki de kayıplar geri getirilemeyecek , telafisi olmayacak başka sonuçlar doğurur. Yine de her sektörden her ülkeden binlerce yöneticilerin kayınvalide ölümleri sonrası süreçleri mercek altına alındığından iş hayatlarında olumlu gelişmeler yaşandığı olgusu ilginçliğini koruyor.
Kaynaklar:
https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1293659
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın