Çoğumuzun bildiği gibi, cips, şekerlemeler veya hazır yemekler sağlığımız için en ideal seçenekler değil. Ancak son araştırmalar, bu tür ultra işlenmiş gıdaların sadece sağlıksız olmakla kalmayıp, aynı zamanda erken ölüm riskimizi de artırabileceğini gösteriyor. Peki ne yiyoruz da ölüyoruz? 

The BMJ dergisinde yayınlanan yeni bir çalışma, ultra işlenmiş gıda tüketiminin yüksek olmasıyla, özellikle kanser ve kalp hastalığı dışındaki nedenlerden kaynaklanan ölümler arasında bir bağlantı olduğunu ortaya koydu. Bu, ultra işlenmiş gıdaların genel sağlığımız üzerinde düşündüğümüzden daha büyük bir etkisi olabileceği anlamına geliyor.

Johns Hopkins Üniversitesi’nden Dr. Valerie Sullivan, bu araştırmanın, ultra işlenmiş gıdaların kardiyovasküler hastalıklar, diyabet ve kronik böbrek hastalığı gibi birçok kronik hastalıkla ilişkisini ortaya koyan önceki çalışmaları desteklediğini belirtiyor. Health dergisine verdiği röportajda, ultra işlenmiş gıdaların kardiyovasküler hastalık, diyabet ve kronik böbrek hastalığı da dahil olmak üzere çok sayıda kronik hastalığa yol açtığını söylüyor.

Bu söylemler, araştırmacıları ultra işlenmiş gıdaların uzun süreler boyunca genel ölüm oranı üzerindeki etkisini daha derin araştırmaya yönlendirdi. Gelin uzmanların yeni araştırmalarına ve ultra işlenmiş gıdaların diyet, sağlık ve yaşam beklentisini nasıl etkilediği hakkındaki söylediklerine bir göz atalım.

Ultra İşlenmiş Gıdalar Nedir?

Uluslararası Gıda Bilgi Konseyi’nden (IFIC) beslenme uzmanı Alyssa Pike’a göre, “ultra işlenmiş” terimi nispeten yeni ve kafa karıştırıcı olabilir. Hatta yapılan bir anket, Amerikalıların %70’inin işlenmiş gıdaların ne olduğunu tam olarak bilmediğini ortaya koyuyor.

Basitçe söylemek gerekirse, ultra işlenmiş gıdalar; yağ, şeker ve tuz bakımından yüksektir. Ayrıca uzun bir raf ömrüne sahiptir. 2019 yılında yapılan bir araştırmaya göre; yarı bağımlılık’tır. 

Johns Hopkins Üniversitesi’nden Dr. Valerie Sullivan, ultra işlenmiş gıdaları “ev mutfağında kolayca yeniden hazırlayamayacağımız gıdalar” olarak tanımlıyor. Paketlenmiş şekerlemeler, gazlı içecekler, şarküteri ürünleri, hazır yemekler ve aromalı cipsler bu kategoriye örnek olarak verilebilir. 

Ultra İşlenmiş Gıdalar ve Ölüm Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır?

Ultra işlenmiş gıdaların Amerikan diyetlerindeki hakimiyeti göz önüne alındığında, sağlık üzerindeki etkilerini inceleyen çok sayıda araştırma yapıldı. Ancak bu araştırmaların çoğu, küçük örneklem grupları ve kısa süreli takiplerle sınırlıydı. Bu durum, uzun vadeli etkilerin tam olarak anlaşılamamasına neden oluyordu.

Harvard Üniversitesi’nden Dr. Mingyang Song liderliğindeki bir ekip, bu soruna daha kapsamlı bir çözüm getirmek için yola çıktı. Hemşirelerin Sağlık Çalışması ve Sağlık Profesyonelleri Takip Çalışmasından elde edilen 30 yıllık verileri inceleyen araştırmacılar, 172.000’den fazla kişinin beslenme alışkanlıklarını mercek altına aldı ve sonuçlar şaşırtıcıydı.

Araştırma sonuçları, ultra işlenmiş gıdaların tüketimi ile ölüm riski arasında doğrudan bir bağlantı olduğunu ortaya koydu. Günde ortalama yedi porsiyon ultra işlenmiş gıda tüketenlerin, herhangi bir nedenle ölme riski %4 daha yüksekti. Dahası, kanser ve kalp hastalığı dışındaki nedenlerden kaynaklanan ölüm riski %9 artarken, nörodejeneratif hastalıklardan ölüm riski %8 artış gösterdi. Ancak Dr. Song, tüm ultra işlenmiş gıdaların aynı etkiye sahip olmadığını vurguluyor. İşlenmiş etler ve şekerli içecekler gibi bazı alt grupların, ölüm oranıyla çok daha güçlü bir ilişki içinde olduğunu belirtiyor. Bu durum, bu tür gıdaların tüketimini azaltmanın önemini bir kez daha gözler önüne seriyor.

Sağlıklı ve Uzun Ömürlü Bir Yaşam İçin Ultra İşlenmiş Gıdaları Sınırlamalıyız

Ultra işlenmiş gıdaların sağlığımız için tehdit oluşturduğu gerçeğiyle yüzleşmek zor olsa da bu gıdaların modern yaşamın vazgeçilmez bir parçası haline geldiği de bir gerçek. Kiler ve buzdolaplarımızda yer alan paketli ürünlerden tamamen kurtulmak pek de gerçekçi bir hedef değil. Peki, ultra işlenmiş gıdalarla sağlıklı bir denge kurabilir miyiz?

Johns Hopkins Üniversitesi’nden Dr. Valerie Sullivan, ultra işlenmiş gıdaları tamamen hayatımızdan çıkarmak yerine dengeli bir yaklaşım benimsemenin daha sürdürülebilir olduğunu vurguluyor. Uluslararası Gıda Bilgi Konseyi’nden Alyssa Pike ise meyve, sebze, süt ürünleri, kepekli tahıllar, sağlıklı yağlar, kuruyemiş, tohumlar, yağsız proteinler, fasulye ve baklagiller gibi besleyici gıdaların tüketimini artırmanın genel sağlığımızı iyileştirebileceğini ve ultra işlenmiş gıdaların olumsuz etkilerini dengeleyebileceğini belirtiyor.

Ultra işlenmiş gıdalarla tamamen vedalaşmak yerine, diyetimize daha fazla sağlıklı seçenek eklemek ve en zararlı olanlardan uzak durmak, uzun ve sağlıklı bir yaşam için atabileceğimiz en önemli adımlardan biri. Unutmayın, her küçük adım büyük bir fark yaratabilir!

Kaynaklar:

1. Fang, Z., Rossato, S. L., Hang, D., Khandpur, N., Wang, K., Lo, C. H., … & Song, M. (2024). Association of ultra-processed food consumption with all cause and cause specific mortality: population based cohort study. bmj, 385.

2.⁠ ⁠Food Insight, (2024). Consumer Survey: Public Perceptions Of Processed Foods In A HealthyDiet, https://foodinsight.org/consumer-survey-processed-foods-in-a-healthy-diet/

3.⁠ ⁠Garone, (2014). Ultra-Processed Foods Linked to Higher Risk of Premature Death, https://www.health.com/ultra-processed-food-higher-mortality-risk-8646790

4. Gibney, M. J. (2019). Ultra-processed foods: definitions and policy issues. Current developments in nutrition, 3(2), nzy077.

5. Malik, V. S., Li, Y., Pan, A., De Koning, L., Schernhammer, E., Willett, W. C., & Hu, F. B. (2019). Long-term consumption of sugar-sweetened and artificially sweetened beverages and risk of mortality in US adults. Circulation, 139(18), 2113-2125

6. OKYAR, S., TOSUN, Ö., BEZDEGÜMELİ, E., KÜÇÜKAKÇA, B. N., ERATTIR, A., KARAHAN, H., … & EKERBİÇER, H. Ç. (2023). Ultra İşlenmiş Gıdaların Yaygın Etkileri. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 32(2), 68-82.

Kapak fotoğrafı kaynağı: https://www.news-medical.net/news/20240205/Study-links-ultra-processed-foods-to-higher-metabolic-disease-risk.aspx