Son yıllarda, medya tüketim alışkanlıklarındaki değişimler ve güvenilirlik algıları, Türkiye ve dünya genelinde ciddi tartışmalara neden olmaktadır. Reuters Enstitüsü’nün 2023 Medya Raporu, bu değişimleri ve güvenilirlik konusundaki algıları ele alıyor. Peki, Türkiye’de medyaya olan güvenilirlik algısı ne durumda ve araştırmalar ne yönde?
Dünya Genelinde Medyaya Güven Giderek Azalıyor
Reuters Enstitüsü’nün 2023 Medya Raporu’na göre, dünya genelinde haber tüketimindeki düşüş eğilimi, Türkiye’de de kendini göstermektedir. İnsanların haberlere olan ilgisi azalmakta ve geleneksel medya yerine online platformlar tercih edilmekte. Ancak, bu tercihlerin arka planında sadece haber tüketim alışkanlıkları değil, aynı zamanda medya güvenilirliğiyle ilgili endişeler de yer alıyor.
Reuters Institute Digital News Report 2023
Türkiye’de En Düşük Güven Seviyesine Sahip Medya Kuruluşları
Türkiye’deki medya peyzajına ilişkin verilere bakıldığında, güvenilirlik konusunda belirgin bir düşüşün olduğu görülüyor. Özellikle Reuters Enstitüsü’nün 2023 Medya Raporu’na göre A Haber, ATV, Sabah, Show TV Haber ve TRT Haber gibi kuruluşlar, katılımcılar tarafından en düşük güven seviyesine sahip medya markaları olarak belirlenmiştir. Bu durum, medya kuruluşlarının haber içeriğine olan güvenin zayıfladığını ve bu kuruluşların izleyiciler nezdinde itibarlarını kaybettiklerini göstermektedir.
Reuters Institute Digital News Report 2023
Medya Manipülasyonları ve Sansür En Büyük Etkenlerden
Ancak, güvenilirlik algısındaki bu düşüşün arkasında sadece medya kuruluşlarının performansı değil, aynı zamanda medya manipülasyonu ve sansür gibi faktörler de yer alıyor. Reuters Enstitüsü raporu, Türkiye’deki medya peyzajının hükümet kontrolü altında olduğunu ve eleştirel seslerin kısıtlandığını vurguluyor. Sınır Tanımayan Gazeteciler Örgütü’nün verilerine göre, Türkiye dünya basın özgürlüğü endeksinde oldukça düşük bir sıralamada yer almakta.
Reuters Institute Digital News Report 2023
İnsanlar Sosyal Medyadan Kaynaksız Bilgi Öğrenme Eğiliminde
Öte yandan, sosyal medyanın haber tüketimindeki artan rolü de dikkat çekici. Türkiye’de YouTube, Instagram ve Facebook gibi platformlar, haber kaynağı olarak önemli bir yer tutuyor Ancak, bu platformlardaki haber içeriğinin güvenilirliği de sıkça sorgulanıyor. Özellikle TikTok gibi platformlardaki haberlerin kaynağı genellikle ana akım medya kuruluşları yerine ünlüler ve içerik üreticileridir.
Reuters Institute Digital News Report 2023
2018 Yılında CAP Tarafından Yapılan Araştırmaya Göre “Türkiye Vatandaşının Yüzde 70’i Medyaya Güvenmiyor”
Amerikan İlerleme Merkezi (Center for American Progress -CAP) tarafından 2018 yılında yayımlanan “Türkiye’nin Değişen Medya Manzarası” başlıklı raporda ise Türkiye vatandaşının yüzde 70’inin medyaya güvenmediği görülüyor. Online medya haberlerinin artışına rağmen halkın yüzde 72’si haberleri televizyondan takip ediyor.
CAP’ın Türkiye’deki araştırma şirketlerinden Metropoll’e özel olarak yaptırdığı anketin medya bölümü 24 Mayıs – 8 Haziran 2018 tarihleri arasında 2 bin 534 kişinin katılımıyla gerçekleştirildi. Araştırmada Türkiye’deki medya-siyaset ilişkisi ve halkın haber kullanımına ilişkin bulgulara yer verildi. CAP’ raporuna göre halkın yüzde 70’i Türk basınını “tarafı ve güvenilmez” buluyor.
Araştırmaya Katılanların Sadece Yüzde 31’i Türk Medyasını “Dürüst ve Güvenilir” Buldu
Araştırmaya katılanlar sadece yüzde 31’i Türk medyasını “Dürüst ve güvenilir” olduğunu bildirdi.
CAP raporuna göre AK partiyi destekleyenlerin yüzde 50’si medyayı “taraflı ve güvenilmez” buldu. Muhalefet partilerde ise basına güvensizlik çok daha yüksek Cumhuriyet Halk Partisi’nde bu oran yüzde 87’ye kadar çıkıyor.
CAP -Turkey’s Changing Media Landscape 2018
Halkın Yüzde 56’sına Göre Medya Hükümet Tarafından Kontrol Ediliyor
Halkın yüzde 56’sına göre hükümet medyayı kontrol ediyor ve basın özgür değil. CAP tarafından yapılan araştırmada katılımcılara “özgür şekilde önemli konularda haber yapıp yapamadığı” veya “medyanın özgür olmadığı ve hükümet tarafından kontrol edilip edilmediği” soruldu. Katılımcıların yüzde 56’sı basının özgür olmadığını ve hükümet tarafından kontrol edildiğini bildirdi. Halkın yüzde 40’ı basının özgür olduğunu savunurken, yüzde 4’ü kararsız kaldı.
CAP -Turkey’s Changing Media Landscape 2018
2018 yılında yapılan bu araştırma Türkiye’de halkın ana haber kaynağının açık ara televizyon olduğunu ortaya çıkardı. Ankete katılanların yüzde 72’si haberleri televizyondan takip ederken, yüzde 19’u haberleri internetten, yüzde 6’sı ise ise gazetelerden takip ettiğini belirtti.
Sonuç olarak, Türkiye’de medya güvenilirliği konusunda ciddi endişeler bulunuyor. Vatandaşların hükümet kontrolünden daha bağımsız olan ancak genellikle yanlış bilgilerle dolu çevrimiçi yayınlara ve sosyal medya platformlarına yönelmeleri, siyasi haberlere ve bilgilere erişimlerinde hızlı değişimlere neden olmuştur. Bu değişimler, farklı siyasi partilerden, yaş gruplarından ve bölgelerden insanların, farklı kaynaklardan haber tüketmesine ve giderek daha parçalı bir medya ortamının oluşmasına sebep olmuştur. Ne yazık ki, bu kaynakların çoğu güvenilir değildir ve hiçbir siyasi yelpazenin tamamında güvenilirlik sağlamamaktadır.
Genel Bulgular:
- Reuters Enstitüsü’nün 2023 Medya Raporu’na göre haberlere olan güvenin son yıllarda azaldığını görülüyor. 2017’de %54 olan “haberlere güveniyorum” oranı 2023’te %40’a düşmüş durumda.
- Amerikan İlerleme Merkezi (Center for American Progress -CAP) tarafından 2018 yılında yayımlanan “Türkiye’nin Değişen Medya Manzarası” başlıklı raporda ise Türkiye vatandaşının yüzde 70’inin medyaya güvenmediği görülüyor.
- Bu düşüşün en önemli nedenleri arasında siyasi kutuplaşma, artan dezenformasyon ve medya üzerindeki siyasi baskılar yer alıyor.
- Türkiye’de haber kaynağı olarak sosyal medya kullanımı oldukça yaygın. Özellikle YouTube ve Instagram haber tüketimi için en çok tercih edilen platformlar arasında.
- Geleneksel medya kuruluşlarına olan güven azalırken, alternatif haber kaynaklarına olan ilgi artıyor.
En Güvenilmeyen Medya Kuruluşları
Reuters Enstitüsü’nün 2023 Dijital Haber Raporu’nda Türkiye’de en güvenilmeyen medya kuruluşları sıralaması şu şekilde:
- A Haber
- ATV
- Sabah
- Show TV Haber
- TRT Haber
Bu sıralama, ankete katılanların bu medya kuruluşlarında yayınlanan haberlere olan güvenini 0-10 skalasında değerlendirmesine dayanmaktadır. 0 “hiç güvenilir değil” ve 10 “tamamen güvenilir” anlamına gelmektedir.
Türkiye’de ise haber kaynağı olarak YouTube’un ilk sırada yer aldığı sosyal medya platformlarının oranı şöyle:
- YouTube: %45
- Instagram: %40
- Facebook: %33
- WhatsApp: %28
- Twitter: %26
- TikTok: %10
Kaynaklar:
https://www.bbc.com/turkce/articles/cgrm0798z3zo
İddialar ve Gerçekler 
Yorum bırakın